इराकबाट पूर्ण रूपमा बाहिरियो अमेरिकी सेना, सुरक्षा अवस्थाबारे चिन्ता

अमेरिकी सेना इराकबाट पूर्ण रूपमा बाहिरिएको छ। बुधबार इराकमा रहेको अन्तिम सैन्य आधारबाट अमेरिकी सैनिकहरू बाहिरिएसँगै सन् २००३ मा सुरु भएको अमेरिकी सैन्य उपस्थितिको लामो अध्याय औपचारिक रूपमा अन्त्य भएको हो।

अन्तर्राष्ट्रिय समाचार संस्था रोयटर्सका अनुसार, अमेरिकी सेनाको यो फिर्ती सन् २०२४ मा अमेरिका र इराकबीच भएको सहमतिअनुसार भएको हो। अमेरिकी नेतृत्वको इस्लामिक स्टेटविरुद्धको गठबन्धनको सैन्य मिसन अन्त्य गर्दै बाँकी सैनिकलाई इराकबाट बाहिर निकालिएको हो।

तर अमेरिकी सेना बाहिरिएसँगै इराकको आगामी सुरक्षा अवस्थाबारे प्रश्न उठेको छ। इराकी सुरक्षा अधिकारी तथा विश्लेषकहरूले अमेरिकी सैन्य उपस्थितिको अन्त्यपछि इरान समर्थित सशस्त्र समूहको प्रभाव बढ्न सक्ने र इस्लामिक स्टेटले पुनः गतिविधि विस्तार गर्ने अवसर पाउन सक्ने चिन्ता व्यक्त गरेका छन्।

२००३ मा सुरु भएको अमेरिकी सैन्य उपस्थिति

अमेरिकाको नेतृत्वमा सन् २००३ मा इराकमाथि सैन्य आक्रमण भएको थियो। त्यसक्रममा तत्कालीन राष्ट्रपति सद्दाम हुसेनको सरकार सत्ताच्युत भयो।

सद्दाम हुसेनको सरकार पतनपछि पनि अमेरिकी सेना इराकमै रह्यो। अमेरिकी सेनाले नयाँ सरकार र सुरक्षा संरचना निर्माणमा सहयोग गर्नुका साथै सद्दाम समर्थक तथा अल–कायदासँग सम्बन्धित विद्रोही समूहविरुद्ध लामो समयसम्म सैन्य कारबाही सञ्चालन गरेको थियो।

सन् २००७ मा इराकमा अमेरिकी सैनिकको संख्या करिब १ लाख ७० हजारसम्म पुगेको थियो।

तर अमेरिकी सेना सन् २००३ देखि २०२६ सम्म निरन्तर इराकमा बसेको भने होइन। पहिलोपटक सन् २०११ को अन्त्यमा अमेरिकी सेना इराकबाट पूर्ण रूपमा बाहिरिएको थियो।

इस्लामिक स्टेटपछि फेरि फर्किएको थियो अमेरिकी सेना

अमेरिकी सेना फिर्ता भएको करिब तीन वर्षपछि इराकमा पुनः फर्किएको थियो। सन् २०१४ मा इस्लामिक स्टेटले इराक र सिरियाको ठूलो भूभाग कब्जा गरेपछि इराक सरकारले अमेरिका लगायत अन्तर्राष्ट्रिय गठबन्धनसँग सहयोग मागेको थियो।

त्यसपछि अमेरिकी नेतृत्वको गठबन्धनले इराकी सुरक्षा बललाई इस्लामिक स्टेटविरुद्धको अभियानमा सहयोग गरेको थियो। अमेरिकी सेनाले हवाई कारबाही, गुप्तचर सूचना, निगरानी तथा इराकी सुरक्षाकर्मीलाई तालिम र सैन्य सहयोग प्रदान गर्दै आएको थियो।

सन् २०१७ सम्ममा इस्लामिक स्टेटले कब्जा गरेको अधिकांश भूभाग गुमाइसकेको थियो। यद्यपि संगठन पूर्ण रूपमा समाप्त भने भएको छैन। अहिले पनि इराकमा इस्लामिक स्टेटका स्लीपर सेल तथा साना समूह सक्रिय रहेको बताइन्छ।

अहिले नै किन बाहिरियो अमेरिकी सेना?

अमेरिका र इराकले सन् २०२४ मै अमेरिकी नेतृत्वको गठबन्धनको सैन्य मिसन क्रमशः अन्त्य गर्ने सहमति गरेका थिए।

सम्झौताअनुसार इराकका अधिकांश क्षेत्रबाट गठबन्धन सेना हटाउने र बाँकी सैन्य उपस्थिति पनि सन् २०२६ को सेप्टेम्बरसम्म अन्त्य गर्ने योजना थियो। सोही योजनाअनुसार सेप्टेम्बर ३० मा अन्तिम अमेरिकी सैनिक पनि इराकबाट बाहिरिएका हुन्।

अमेरिकी सेना इराकबाट बाहिरिए पनि इस्लामिक स्टेटविरुद्धको क्षेत्रीय अभियान भने इराकबाहिरबाट जारी राख्ने योजना रहेको अमेरिकी अधिकारीहरूले बताएका छन्।

अब इराकमा के असर पर्न सक्छ?

अमेरिकी सेना फिर्तीपछि इराकको सुरक्षा क्षमता सबैभन्दा ठूलो चासोको विषय बनेको छ।

अमेरिकी सेनाले इराकी सुरक्षा बललाई इस्लामिक स्टेटका गतिविधिबारे गुप्तचर सूचना, हवाई निगरानी र अन्य सैन्य सहयोग उपलब्ध गराउँदै आएको थियो। अब त्यस्तो प्रत्यक्ष अमेरिकी सहयोग घट्ने भएकाले सुरक्षा चुनौती बढ्न सक्ने केही इराकी अधिकारी तथा विश्लेषकहरूको चिन्ता छ।

इराकमा लामो समयदेखि राजनीतिक तथा सशस्त्र समूहहरूमार्फत इरानको प्रभाव रहेको छ। अमेरिकी सेना हटेपछि इरान समर्थित समूहहरूले राज्यका राजनीतिक तथा सुरक्षा संरचनामा आफ्नो प्रभाव थप विस्तार गर्न सक्ने विश्लेषकहरूको आकलन छ।

अर्कोतर्फ, इस्लामिक स्टेटको जोखिम पनि पूर्ण रूपमा समाप्त भएको छैन। सुरक्षा अधिकारीहरूका अनुसार समूहसँग अझै स्लीपर सेलको सञ्जाल छ। अमेरिकी सेनाबाट प्राप्त हुँदै आएको गुप्तचर तथा निगरानी सहयोग कमजोर भएमा ती समूहले पुनः गतिविधि बढाउन सक्ने चिन्ता व्यक्त गरिएको छ।

तर अमेरिकी सेना फिर्तीलाई धेरै इराकीले राष्ट्रिय सार्वभौमसत्ता र विदेशी सैन्य उपस्थितिको अन्त्यसँग जोडेर स्वागत गरेका छन्। इरान र उसका सहयोगी सशस्त्र समूहहरूले समेत अमेरिकी फिर्तीलाई आफ्नो पक्षको उपलब्धिका रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्।

सन् २००३ मा सुरु भएको अमेरिकी सैन्य हस्तक्षेप, सन् २०११ को पहिलो फिर्ती, सन् २०१४ मा इस्लामिक स्टेटविरुद्ध पुनः प्रवेश र २०२६ को अन्तिम फिर्तीसँगै इराकमा अमेरिकी सैन्य उपस्थितिको एउटा महत्वपूर्ण चरण समाप्त भएको छ।