बिरगंज, पर्सा, ६ कार्तिक 

काठमाडौं । अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्ले र भारतीय विदेशमन्त्री डा. एस. जयशंकरबीच बदलिँदो विश्व परिस्थितिमा अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यको स्वरूप, बहुपक्षीयताको भविष्य र क्षेत्रीय साझेदारीको आवश्यकताबारे छलफल भएको छ।

 

भारतीय टेलिभिजन च्यानल एनडीटीभीले आयोजना गरेको ‘एनडीटीभी वर्ल्ड समिट २०२६’ अन्तर्गत बिहीबार आयोजित ‘द जियोपोलिटिक्स अफ सोभरेन चोइस’ शीर्षकको सत्रमा दुई नेताबीच उक्त विषयमा विचार आदानप्रदान भएको हो। सत्रमा जयशंकर प्रमुख वक्ता र अर्थमन्त्री वाग्ले अतिथि वक्ताका रूपमा सहभागी थिए।

 

छलफलका क्रममा अर्थमन्त्री वाग्लेले शीतयुद्धको अन्त्यपछि विश्वले व्यापार तथा आर्थिक क्षेत्रमा बहुपक्षीय सहकार्यलाई प्राथमिकता दिएको स्मरण गराउँदै पछिल्ला वर्षमा यसको आधार कमजोर बन्दै गएको बताए।

 

व्यापारिक गुटहरूको विस्तार र विश्वव्यापी आर्थिक विखण्डन बढिरहेका बेला विपद् प्रतिकार्य, पोषण, ऊर्जा तथा स्वच्छ ऊर्जाजस्ता क्षेत्रमा द्विपक्षीय, त्रिपक्षीय र क्षेत्रीय सहकार्यलाई कसरी प्रभावकारी बनाउन सकिन्छ भन्ने प्रश्न उनले उठाए।

 

वाग्लेले अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यका प्रयासलाई औपचारिक संस्थागत संरचनामार्फत बलियो बनाउनुपर्ने हो वा साझेदार मुलुकबीचको आपसी समझदारीका आधारमा अघि बढाउनु उपयुक्त हुने हो भन्ने विषयमा पनि जयशंकरको धारणा मागे।

 

‘के हामी पेन्डुलमको अर्को छेउतिर गइरहेका छौँ ?’ भन्ने प्रश्न गर्दै उनले बहुध्रुवीय विश्व व्यवस्थामा क्षेत्रीय तथा उपक्षेत्रीय सहकार्यले कस्तो भूमिका खेल्न सक्छ भन्ने जिज्ञासा राखे।

 

औपचारिक संरचनाभन्दा परिणाममुखी सहकार्यमा जोड

 

जवाफमा भारतीय विदेशमन्त्री जयशंकरले पछिल्ला दुई दशकमा देशहरू औपचारिक प्रतिबद्धताभन्दा व्यावहारिक र परिणाममुखी सहकार्यतर्फ आकर्षित हुँदै गएको बताए।

 

उनका अनुसार औपचारिक संस्थागत संरचना निर्माण गर्दा वार्ता, प्रशासनिक प्रक्रिया, आर्थिक दायित्व र नियम निर्धारणमै धेरै समय खर्च हुने गरेको छ। यसले कतिपय अवस्थामा सहकार्यको मूल उद्देश्यलाई नै ओझेलमा पार्न सक्ने उनको भनाइ थियो।

 

औपचारिक संरचना आवश्यक पर्ने क्षेत्रमा त्यस्तो व्यवस्था उपयुक्त हुने भए पनि सबै प्रकारका सहकार्यलाई संस्थागत संरचनामा बाँध्न आवश्यक नरहेको उनले स्पष्ट पारे।

 

जयशंकरले अन्तर्राष्ट्रिय सौर्य गठबन्धनलाई औपचारिक सहकार्यको उदाहरणका रूपमा प्रस्तुत गर्दै सहकार्यको स्वरूप सम्बन्धित विषय, साझेदार मुलुक र प्रतिबद्धताको स्तरअनुसार फरक हुन सक्ने बताए।

 

त्यसैगरी, उनले ब्रिक्स र सांघाई सहयोग सङ्गठनको संरचनाबीचको भिन्नता औँल्याए। ब्रिक्ससँग आफ्नै सचिवालय र सबै सदस्यले हस्ताक्षर गरेको लिखित बडापत्र नरहेको उल्लेख गर्दै उनले सबै सहकार्य संयन्त्र एउटै ढाँचामा सञ्चालन हुन नसक्ने धारणा राखे।

 

‘तपाईंले मलाई प्रवृत्तिबारे सोध्नुभयो, म भन्छु—प्रवृत्ति स्पष्ट रूपमा बढी तदर्थ र समान विचारधारा भएका समूहहरूतर्फ गइरहेको छ,’ जयशंकरले भने।

 

भारतले पछिल्लो दशकमा विभिन्न क्षेत्रमा द्विपक्षीय सहकार्यभन्दा फरक प्रकृतिका त्रिपक्षीय, चतुर्पक्षीय तथा समान विचारधारा भएका मुलुकका करिब ५० वटा समूह निर्माण गरेको प्रसङ्ग उल्लेख गर्दै उनले कम प्रशासनिक भार र ठोस नतिजा दिने सहकार्यप्रति देशहरूको रुचि बढिरहेको बताए।

 

विपद् प्रतिकार्यमा भारतको सहयोगप्रति नेपालको कृतज्ञता

 

छलफलका क्रममा अर्थमन्त्री वाग्लेले नेपालले भारतबाट प्राप्त गरेको विपद् प्रतिकार्य सहयोगको प्रशंसा पनि गरे।

 

उनले सन् २०१५ को विनाशकारी भूकम्प तथा हालै रसुवा–भोटेकोशी क्षेत्रमा भएको विपद्का बेला भारतले केही घण्टाभित्रै सहयोग उपलब्ध गराएको स्मरण गरे। विपद्का समयमा प्राप्त सहयोगप्रति नेपाल कृतज्ञ रहेको उनको भनाइ थियो।

 

विश्वव्यापी तनाव, आर्थिक विखण्डन र प्रमुख शक्तिहरूको बदलिँदो भूमिकाका बीच अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यलाई कसरी प्रभावकारी बनाउने भन्ने विषयमा केन्द्रित संवादले बहुपक्षीयता, क्षेत्रीय साझेदारी र परिणाममुखी कूटनीतिका विभिन्न पक्षलाई उजागर गरेको छ।

 

दुई नेताबीचको छलफलले बदलिँदो विश्व व्यवस्थामा सबै देशका लागि एउटै संस्थागत मोडेलभन्दा पनि आवश्यकता, साझा हित र परिणामअनुसार सहकार्यका लचिला स्वरूप अपनाउने बहसलाई महत्त्व दिएको छ।

बिरगंज, पर्सा, ६ कार्तिक 

काठमान्डौ | एजेन्सी । इजिप्टको दक्षिणी क्षेत्रमा रहेको करिब तीन हजार वर्ष पुरानो रामसेस द्वितीयको महान् मन्दिरमा सूर्यको सुनौलो किरण प्रवेश गरी भित्री कक्षमा रहेका मूर्तिहरूलाई उज्यालो पार्ने दुर्लभ खगोलीय दृश्य हेर्न सयौँ पर्यटक तथा स्थानीयवासी भेला भएका छन्। वर्षमा दुई पटक मात्र देखिने यो दृश्य अवलोकन गर्न बिहीबार बिहानैदेखि मन्दिर परिसरमा भीड लागेको थियो।

 

प्राचीन इजिप्टको वास्तुकला र खगोलीय ज्ञानको अद्भुत उदाहरण मानिने उक्त मन्दिरमा हरेक वर्ष अक्टोबर २२ र फेब्रुअरी २२ मा सूर्यको किरण प्रवेश गर्छ। यी मितिहरूलाई प्राचीन इजिप्टका राजा रामसेस द्वितीयको जन्मदिन र सिंहासन आरोहणसँग सम्बन्धित मानिन्छ।

 

सूर्योदयसँगै मन्दिरको भित्री भागमा प्रवेश गर्ने सूर्यको किरण करिब २० मिनेटसम्म कायम रहने बताइएको छ। मन्दिरको विशेष वास्तु संरचना र सूर्यको अवस्थासँग गरिएको पङ्क्तिबद्धताका कारण यो दृश्य सम्भव भएको हो।

 

सूर्योदय हेर्न बिहानैदेखि पर्यटकको भीड

 

दुर्लभ दृश्य अवलोकन गर्न पर्यटकहरू बिहानैदेखि लामबद्ध भएका थिए। कतिपयले रातभर मन्दिरबाहिरै बसेर सूर्योदयको प्रतीक्षा गरेका थिए। सूर्यको किरणले विशाल मूर्तिहरू उज्यालो पारेको क्षणलाई कैद गर्न पर्यटकहरू मोबाइल फोन र क्यामेरासहित तयार देखिन्थे।

 

मन्दिर परिसरमा विशाल मूर्तिहरूको अगाडि भेला भएका पर्यटकहरू तुलनात्मक रूपमा निकै साना देखिन्थे। नाइल नदीतर्फ फर्किएको यस मन्दिरको भव्य संरचनाले आगन्तुकहरूलाई आकर्षित गरेको थियो।

 

इटालीका पर्यटकका लागि स्थानीय पथप्रदर्शकका रूपमा काम गर्ने हिशाम खेलाले यस दिनलाई विशेष उत्सव र ऐतिहासिक महत्त्व बोकेको अवसरका रूपमा व्याख्या गरेका छन्।

 

उत्सवका क्रममा परम्परागत पोसाकमा सजिएका कलाकारहरूले पनि सांस्कृतिक प्रस्तुति दिएका थिए। घण्टी, तबलाको ताल र प्राचीन इजिप्टमा प्रचलित बिगुलजस्तो बाजा ‘मिजमार’ को धुनमा प्रस्तुत गरिएको नृत्यले मन्दिर परिसरको वातावरणलाई थप उत्साहपूर्ण बनाएको थियो।

 

६० मिटर भित्रसम्म पुग्छ सूर्यको किरण

 

मन्दिरको भित्री कक्षमा रामसेस द्वितीयसँगै प्राचीन इजिप्टका देवता अमुन–रा र रा–होरख्तीका मूर्तिहरू रहेका छन्। सामान्य अवस्थामा अँध्यारो रहने यस कक्षमा सूर्यको किरण करिब ६० मिटर भित्रसम्म पुगेर मूर्तिहरूलाई उज्यालो पार्छ।

 

नेसनल रिसर्च इन्स्टिच्युट अफ एस्ट्रोनोमी एन्ड जियोफिजिक्सका अनुसार मन्दिरको वास्तु संरचना र सूर्यको अवस्थाबीचको विशेष सम्बन्धले यो दुर्लभ दृश्य सम्भव बनाएको हो।

 

अमेरिकाको एटलान्टाबाट इजिप्ट पुगेकी पर्यटक जेनिस साउदीले मन्दिरका विशाल मूर्ति र तिनको संरक्षणबाट आफू प्रभावित भएको बताएकी छन्। उनले मन्दिरका भित्तामा कुँदिएका आकृति, चित्रलिपि र रङहरूको सुन्दरताले आफूलाई विशेष रूपमा आकर्षित गरेको उल्लेख गरिन्।

 

बाँध निर्माणपछि मन्दिरलाई सुरक्षित स्थानमा सारियो

 

सन् १९६० को दशकमा अस्वान उच्च बाँध निर्माणपछि जलाशयको पानीले मन्दिर डुबानमा पर्न सक्ने जोखिम बढेको थियो। त्यसपछि पुरातत्त्वविद् र इन्जिनियरहरूले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको ठूलो संरक्षण परियोजनामार्फत मन्दिरलाई सुरक्षित स्थानमा सारेका थिए।

 

स्थानान्तरणका क्रममा मन्दिरको मूल संरचना जोगाउनुका साथै सूर्यसँगको यसको विशेष पङ्क्तिबद्धता कायम राख्न ध्यान दिइएको थियो। यही कारण हजारौँ वर्षअघि निर्माण गरिएको मन्दिरमा आज पनि वर्षमा दुई पटक सूर्यको किरण भित्री कक्षसम्म पुग्ने दृश्य अवलोकन गर्न सकिन्छ।

 

रामसेस द्वितीयको महान् मन्दिर प्राचीन इजिप्टको वास्तुकला, धार्मिक आस्था र खगोलीय ज्ञानको महत्त्वपूर्ण उदाहरण हो। यसले प्राचीन सभ्यताले सूर्यको गति र दिशालाई ध्यानमा राखेर निर्माण संरचना तयार पार्न सक्ने उच्च ज्ञान हासिल गरेको तथ्यलाई समेत उजागर गर्छ।

ढाका, फागुन ६ —

बंगलादेशमा प्रधानमन्त्री तारिक रहमान नेतृत्वको नयाँ मन्त्रिपरिषद ५० सदस्यीय बनेको छ। प्रधानमन्त्री, मन्त्री तथा राज्यमन्त्रीहरूले मंगलबार पद तथा गोपनीयताको शपथ लिएका हुन्।

राष्ट्रपति मोहम्मद शहाबुद्दिनले राष्ट्रपति भवनमा आयोजित विशेष समारोहबीच प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रीहरूलाई शपथ गराएका थिए। शपथपछि प्रधानमन्त्री रहमानले बुधबारदेखि नै नयाँ सरकारले औपचारिक रूपमा काम सुरू गर्ने बताएका छन्।

नयाँ मन्त्रिपरिषदमा २५ जना पूर्ण मन्त्री र २४ जना राज्यमन्त्री रहेका छन्। मन्त्रिपरिषदमा अनुभवी राजनीतिज्ञसँगै प्राविधिक विज्ञ (टेक्नोक्र्याट) हरूलाई पनि समेटिएको छ, जसले प्रशासनिक दक्षता र नीतिगत सुधारमा सहयोग पुर्‍याउने अपेक्षा गरिएको छ।

फेब्रुअरी १२ मा सम्पन्न आमनिर्वाचनमा बंगलादेश नेशनलिस्ट पार्टी (बीएनपी) ले दुई तिहाइ बहुमत हासिल गर्दै सत्तामा पुनरागमन गरेको थियो। बीएनपी नेतृत्वको सरकारको पुनरागमनसँगै देशको राजनीतिमा नयाँ शक्ति सन्तुलन देखिएको विश्लेषण गरिएको छ।

मन्त्रीहरूको सूची र जिम्मेवारी

१. मिर्जा फखरुल इस्लाम आलमगीर — स्थानीय              सरकार, ग्रामीण विकास तथा सहकारी मन्त्रालय

२. अमिर खस्रु महमुद चौधरी — अर्थ तथा योजना             मन्त्रालय

३. सलाहुद्दीन अहमद — गृह मन्त्रालय

४. इकबाल हसन महमुद — विद्युत्, ऊर्जा तथा खनिज      स्रोत मन्त्रालय 

५. हाफिज उद्दिन अहमद — मुक्ति युद्ध मामिला              मन्त्रालय  

६. अबु जाफर एमडी जाहिद हुसैन — महिला तथा          बालबालिका मामिला र सामाजिक कल्याण                मन्त्रालय 

७. खालिलुर रहमान (टेक्नोक्र्याट) — परराष्ट्र मन्त्रालय

८. निताइ रोय — संस्कृति मन्त्रालय

९. अब्दुल आवाल मिन्टु — वातावरण, वन तथा              जलवायु परिवर्तन मन्त्रालय   

१०. शाह मोफज्जल हुसैन काइकोबाद — धार्मिक              मामिला मन्त्रालय   

११. मिजानुर रहमान मिनु — भूमि मन्त्रालय

१२. खन्दाकर अब्दुल मुक्तादिर — वाणिज्य, उद्योग,             वस्त्र तथा जूट मन्त्रालय 

१३. अरिफुल हक चौधरी — श्रम तथा रोजगार,                   वैदेशिक रोजगार तथा प्रवासी कल्याण मन्त्रालय

१४. जाहिर उद्दिन स्वप्न — सूचना तथा प्रसारण                  मन्त्रालय  

१५. अमिनुर राशिद (टेक्नोक्र्याट) — खाद्य,                        कृषि,मत्स्य तथा पशुपन्छी मन्त्रालय

१६. अफरोजा खानम रिता — नागरिक उड्डयन तथाप              र्यटन मन्त्रालय

१७. शाहिद उद्दिन चौधरी अनी — जलस्रोत मन्त्रालय

१८. असादुल हबीब दुलु — विपद् व्यवस्थापन तथ

       राहत मन्त्रालय

१९. एमडी असदुज्जामान — कानुन, न्याय                         तथ संसदीय मामिला मन्त्रालय   

२०. जकारिया ताहेर — आवास तथा सार्वजनिक               निर्माण मन्त्रालय  

२१. दिपोन देवान — चिटगाँग हिल ट्र्याक्ट्स मामिला        मन्त्रालय

२२. ए एन एम एहसानुल हक मिलन — शिक्षा                   मन्त्रालय तथा प्राथमिक र जनशिक्षा मन्त्रालय

२३. सरदार सखावत हुसेन — स्वास्थ्य तथा परिवार             कल्याण मन्त्रालय

२४. फकिर महबुब अनाम — हुलाक, दूरसञ्चार तथा           सूचना प्रविधि मन्त्रालय तथा विज्ञान तथा प्रविधि         मन्त्रालय

२५. शैख रबिउल आलम — सडक यातायात तथा               पुल,रेल तथा जलयातायात मन्त्रालय

राज्यमन्त्रीहरूको सूची र जिम्मेवारी

१. एम राशिदुज्जमान मिल्लत — नागरिक उड्डयन             तथा पर्यटन मन्त्रालय

२. अनिन्द्य इस्लाम अमित — विद्युत्, ऊर्जा तथा               खनिज स्रोत मन्त्रालय

३. एमडी शरीफुल आलम — वाणिज्य, उद्योग, वस्त्र           तथा जूट मन्त्रालय

४. फरहाद हुसैन आजाद — जलस्रोत मन्त्रालय

५. शमा ओबैद इस्लाम — परराष्ट्र मन्त्रालय

६. सुल्तान सलाहुद्दीन टुकु — खाद्य, कृषि, मत्स्य तथा       पशुपन्छी मन्त्रालय

७. बैरिस्टर कायसर कमाल — भूमि मन्त्रालय

८. एमडी अमिनुल हक (टेक्नोक्र्याट) — युवा तथा          खेलकुद मन्त्रालय

९. मीर मोहम्मद हेलाल उद्दिन — चिटगाँग हिल                 ट्र्याक्ट्स मामिला मन्त्रालय

१०. हाबिबुर राशिद हाबिब — सडक यातायात तथा          पुल, रेल तथा जलयातायात मन्त्रालय

११. राजिब अहसान — सडक यातायात तथा पुल               मन्त्रालय

१२. एमडी अब्दुल बारी — सार्वजनिक प्रशासन                मन्त्रालय

१३. मीर शाहे आलम — स्थानीय सरकार, ग्रामीण              विकास तथा सहकारी मन्त्रालय

१४. जुनायद साकी — अर्थ तथा योजना मन्त्रालय

१५. इशराक हुसेन — मुक्ति युद्ध मामिला मन्त्रालय

१६. फरजाना शर्मिन — महिला तथा बालबालिका               मामिला तथा सामाजिक कल्याण मन्त्रालय

१७. शैख फरिदुल इस्लाम — वातावरण, वन तथा               जलवायु परिवर्तन मन्त्रालय

१८. नुरुल हक नुर — श्रम तथा रोजगार, वैदेशिक              रोजगार तथा प्रवासी कल्याण मन्त्रालय

१९. यासिर खान चौधरी — सूचना तथा प्रसारण                 मन्त्रालय

२०. एम इकबाल हुसेन — विपद् व्यवस्थापन तथा               राहत मन्त्रालय

२१. एम ए मुहित — स्वास्थ्य तथा परिवार कल्याण            मन्त्रालय

२२. अहमद सोहेल मनजुर — आवास तथा                       सार्वजनिक निर्माण मन्त्रालय

२३. बबी हज्जाज — शिक्षा मन्त्रालय तथा प्राथमिक र         जनशिक्षा मन्त्रालय

२४. अली नेवाज महमुद खैयाम — संस्कृति मन्त्रालय

सरकारका प्राथमिक एजेन्डा

नयाँ सरकारले आर्थिक पुनरुत्थान, ऊर्जा सुरक्षा, वैदेशिक रोजगार व्यवस्थापन, जलवायु परिवर्तन नियन्त्रण, प्रशासनिक सुधार तथा सुशासनलाई प्राथमिकतामा राख्ने जनाएको छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार बीएनपी नेतृत्वको सरकारको पुनरागमनले बंगलादेशको आन्तरिक राजनीतिक समीकरण मात्र नभई क्षेत्रीय कूटनीतिक सम्बन्धमा पनि नयाँ दिशा दिन सक्ने अपेक्षा गरिएको छ।

भारतमा पहिलो पटक ‘म्युजिकल रोड’ अर्थात् ‘मेलोडी रोड’ निर्माण गरिएको छ। मुम्बईको चर्चित कोस्टल रोडमा बनाइएको यस विशेष सडकमा सवारीसाधन निर्धारित गतिमा गुड्दा ‘जय हो’ गीतको धुन स्वचालित रूपमा बज्ने व्यवस्था गरिएको छ।

बृहन्मुम्बई महानगरपालिका (BMC) ले यो अनौठो प्रयोग नारिमन पोइन्टदेखि वरलीसम्मको सडक खण्डमा लागू गरेको हो। सडकको सतहमा विशेष प्रकारका ग्रुभ (खाल्डा-जस्ता रेखाहरू) बनाइएका छन्। जब सवारी साधन करिब ७०–८० किलोमिटर प्रतिघण्टाको स्थिर गतिमा गुड्छ, तब टायर र सडकबीचको घर्षणबाट ‘जय हो’को धुन सुनिन्छ।

कसरी काम गर्छ म्युजिकल रोड?

यस प्रविधिमा सडकको सतहमा निश्चित दूरीमा स-साना ग्रुभहरू बनाइन्छन्। गाडीको टायर ती ग्रुभमाथि गुड्दा उत्पन्न हुने कम्पन र ध्वनिले संगीतको ताल सिर्जना गर्छ। यदि चालकले तोकिएको गति कायम राखेमा मात्र धुन स्पष्ट सुनिन्छ। गति धेरै कम वा धेरै बढी भएमा धुन स्पष्ट हुँदैन।

यो प्रविधि हंगेरीमा सफलतापूर्वक प्रयोग भइसकेको छ। सोही प्रविधिबाट प्रेरित भएर भारतमा पहिलोपटक मुम्बईमा यो प्रयोग गरिएको हो।

सुरक्षित ड्राइभिङलाई प्रोत्साहन

BMC का अनुसार यो केवल मनोरञ्जनका लागि मात्र होइन, सुरक्षित गति कायम राख्न प्रेरित गर्ने उद्देश्यले पनि निर्माण गरिएको हो। चालकले ७०–८० किमी प्रतिघण्टा गति कायम राखेमा मात्र गीत सुन्न सक्ने भएकाले यसले अत्यधिक गति नियन्त्रणमा सहयोग पुर्‍याउने अपेक्षा गरिएको छ।

यो अवधारणा पूर्व सांसद राहुल शेवालेले अघि सारेका थिए। उनले मुम्बईको आधुनिक पूर्वाधारमा नयाँ प्रयोगमार्फत नागरिकलाई सकारात्मक सन्देश दिन खोजिएको बताएका छन्।

नागरिकको प्रतिक्रिया

मुम्बईबासी तथा सामाजिक सञ्जाल प्रयोगकर्ताहरूले यसलाई रोचक र नवीन पहलको रूपमा स्वागत गरेका छन्। धेरैले यसलाई भारतको सडक पूर्वाधारमा सिर्जनात्मक सोचको उदाहरण बताएका छन्।

यस ‘म्युजिकल रोड’ सफल भएमा आगामी दिनमा अन्य शहरहरूमा पनि यस्तो प्रविधि विस्तार गरिने सम्भावना रहेको बताइएको छ।