बिरगंज, पर्सा, २३ कार्तिक 

हिन्दू धर्म र संस्कृतिमा गाईलाई केवल एउटा पशुका रूपमा मात्र नभई आस्था, श्रद्धा, मातृत्व र समृद्धिको प्रतीकका रूपमा सम्मान गरिन्छ। मानव जीवनमा दूध, दही, घिउदेखि जैविक मलसम्म विभिन्न माध्यमबाट योगदान पुर्‍याउँदै आएको गाईलाई हिन्दू परम्परामा ‘गौमाता’ भन्ने गरिन्छ।

धार्मिक मान्यताअनुसार गाईमा विभिन्न देवीदेवताको वास रहेको विश्वास गरिन्छ। यही कारण हिन्दू समाजमा गाईको पूजा, सेवा र संरक्षणलाई विशेष महत्व दिइँदै आएको छ। विशेषगरी तिहारअन्तर्गत गाई तिहार तथा लक्ष्मीपूजाका दिन गाईको विधिपूर्वक पूजा गर्ने परम्परा छ।

किन भनिन्छ गाईलाई ‘गौमाता’?

मानिसको जीवनमा गाईले पुर्‍याउँदै आएको योगदानका कारण यसलाई मातासरह सम्मान गर्ने परम्परा विकास भएको मानिन्छ। आमाले सन्तानलाई दूध खुवाएर हुर्काएझैं गाईले पनि मानिसलाई पोषणयुक्त दूध प्रदान गर्ने भएकाले यसलाई ‘गौमाता’ भनिएको धार्मिक तथा सांस्कृतिक विश्वास छ।

गाईको दूधबाट दही, घिउ, मोही, पनिरलगायत विभिन्न परिकार तयार गरिन्छन्। हिन्दू धर्मका विभिन्न संस्कार, पूजा, यज्ञ तथा हवनमा दूध र घिउको विशेष प्रयोग हुने गरेको छ।

त्यस्तै, परम्परागत ग्रामीण जीवनमा गाईको गोबरलाई जैविक मल, इन्धन तथा घरआँगन लिपपोत गर्न प्रयोग गरिँदै आएको छ। गोबरबाट तयार हुने जैविक मलले माटोको उर्वराशक्ति कायम राख्न र कृषि उत्पादनमा सहयोग पुर्‍याउने विश्वास गरिन्छ। गोमूत्रलाई पनि परम्परागत आयुर्वेदिक अभ्याससँग जोडेर हेर्ने चलन छ।

गाई पूजनको धार्मिक महत्व

हिन्दू धर्ममा गाई पूजनलाई महत्वपूर्ण धार्मिक संस्कारका रूपमा लिइन्छ। विशेष अवसरमा गाईलाई नुहाइदिने, फूलमाला लगाइदिने, निधारमा टीका लगाउने र विभिन्न परिकार खुवाएर पूजा गर्ने चलन छ।

तिहारमा गरिने गाई पूजन विशेष महत्वको मानिन्छ। यस दिन गाईलाई लक्ष्मीको प्रतीकका रूपमा सम्मान गर्दै घरपरिवारमा सुख, शान्ति र समृद्धि प्राप्त होस् भन्ने कामनासहित पूजा गरिन्छ।

धार्मिक विश्वासअनुसार गाईको पूजा गर्नु मात्र नभई यसको सेवा, हेरचाह र संरक्षण गर्नु पनि पुण्यको काम हो। त्यसैले गौसेवा र गौसंरक्षणलाई हिन्दू समाजमा धार्मिक तथा नैतिक दायित्वका रूपमा समेत लिने गरिएको छ।

कृषि र ग्रामीण जीवनमा गाईको योगदान

मानव सभ्यताको विकाससँगै पशुपालनले महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्दै आएको छ। विशेषगरी कृषि प्रधान समाजमा गाई मानिसको दैनिक जीवन, खाद्य व्यवस्था र ग्रामीण अर्थतन्त्रसँग प्रत्यक्ष रूपमा जोडिएको छ।

नेपालजस्ता कृषि प्रधान देशमा गाईपालनको महत्व अझ विशेष छ। दूध तथा दुग्धजन्य पदार्थको उत्पादन, खेतबारीका लागि जैविक मल र पारिवारिक आम्दानीका दृष्टिले गाईपालन ग्रामीण जीवनको अभिन्न हिस्सा बनेको छ।

ग्रामीण क्षेत्रमा बिहान गाईलाई दाना खुवाउने, गोठ सफा गर्ने र यसको हेरचाह गर्ने कार्य दैनिक जीवनशैलीकै हिस्सा मानिन्छ। गाईले मानिसलाई विभिन्न किसिमले सहयोग पुर्‍याउँदै आएकाले यसलाई परिवारको सदस्यसरह माया र सम्मान गर्ने परम्परा पनि रहिआएको छ।

आस्था, करुणा र संरक्षणको सन्देश

गाईप्रतिको सम्मान धार्मिक अनुष्ठानमा मात्र सीमित छैन। यसले जीवप्रतिको दया, करुणा, कृतज्ञता र संरक्षणको भावनालाई समेत प्रतिनिधित्व गर्छ।

हिन्दू दर्शनले प्रकृति र सम्पूर्ण जीवजन्तुसँग सहअस्तित्व कायम गर्दै अघि बढ्नुपर्ने सन्देश दिने गर्दछ। गाईलाई माताका रूपमा सम्मान गर्ने परम्पराले पनि मानिसलाई पालनपोषण र सहयोग गर्ने जीवप्रति कृतज्ञ हुन सिकाउँछ।

आधुनिक जीवनशैलीका कारण मानिस र प्रकृतिबीचको दूरी बढ्दै गइरहेका बेला गाई संरक्षणको परम्पराले प्रकृति तथा अन्य जीवजन्तुको महत्व स्मरण गराउँछ। पशुप्रति दया देखाउनु, उचित आहार र बासस्थानको व्यवस्था गर्नु तथा तिनको संरक्षण गर्नु मानवीय जिम्मेवारीसमेत हो।

यसरी हिन्दू धर्म र संस्कृतिमा गाईलाई ‘माता’ भनिनुको अर्थ धार्मिक आस्थामा मात्र सीमित छैन। मानव जीवनमा यसको योगदानप्रतिको सम्मान, कृतज्ञता, मातृत्व र संरक्षणको भावनासमेत यससँग जोडिएको छ।

फूलमाला र टीका लगाएर गरिने गौपूजनले प्रत्येक वर्ष मानव, प्रकृति र अन्य जीवबीचको सदियौं पुरानो सम्बन्ध तथा सहअस्तित्वको सन्देशलाई पुनः स्मरण गराउँदै आएको छ।

बिरगंज, पर्सा, २०  कार्तिक 

गोरखा। बजारमा प्रतिप्याकेट ३० देखि ३५ रुपैयाँमा पाइने आयोडिनयुक्त नुन गोरखाको उत्तरी भेगस्थित चुमनुब्री गाउँपालिकाका विकट बस्तीमा भने २०० रुपैयाँसम्म तिर्नुपर्ने बाध्यता रहेको छ।

सडक सञ्जालको सहज पहुँच नहुँदा ढुवानी खर्च अत्यधिक बढेपछि स्थानीय बासिन्दाले दैनिक उपभोग्य वस्तुसँगै नुनसमेत महँगो मूल्यमा खरिद गर्नुपरेको हो।

विशेषगरी चीनसँग सीमा जोडिएका सामागाउँ र साम्दो क्षेत्रमा एक प्याकेट आयोडिनयुक्त नुनको मूल्य २०० रुपैयाँसम्म पुग्ने गरेको स्थानीयले बताएका छन्। पाङसिङबाट साम्दोसम्म सामान पुर्‍याउन मात्रै प्रतिकिलो करिब १०० रुपैयाँ ढुवानी खर्च लाग्ने गरेको छ।

स्थानीयका अनुसार आरुघाट र आर्खेतबाट पाङसिङसम्मको ढुवानी खर्चसमेत जोडिँदा नुनको मूल्य झनै बढ्ने गरेको छ। ढुवानीमा लाग्ने खर्च र व्यवसायीको सामान्य नाफा जोड्दा उपभोक्ताले प्रतिप्याकेट २०० रुपैयाँसम्म तिर्नुपर्ने अवस्था आएको हो।

चुमनुब्रीका अन्य बस्तीमा पनि नुनको मूल्य फरक–फरक रहेको छ। ल्हो गाउँमा एक प्याकेट नुनको मूल्य १५० रुपैयाँ, बिहीमा १०० रुपैयाँ तथा प्रोकमा १०० देखि १७० रुपैयाँसम्म पर्ने गरेको स्थानीयले बताएका छन्।

त्यस्तै, चुम उपत्यकाका छुले र निलेमा नुनको मूल्य १८० देखि २०० रुपैयाँसम्म पुग्ने गरेको छ। छेकम्पार क्षेत्रमा करिब १५० रुपैयाँ र चुम्लिङमा १०० रुपैयाँमा नुन बिक्री हुने गरेको छ।

सरकारले विकट हिमाली क्षेत्रका नागरिकलाई सहुलियत मूल्यमा नुन उपलब्ध गराउने उद्देश्यले ढुवानी अनुदान कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएको छ। साल्ट ट्रेडिङ कर्पोरेसनमार्फत सञ्चालन हुने उक्त कार्यक्रमअन्तर्गत चालु आर्थिक वर्षमा उत्तरी गोरखाको सिर्दिबासका लागि ३५० क्विन्टल आयोडिनयुक्त नुन पठाइएको जनाइएको छ।

तर, अनुदानमा आएको नुन गाउँपालिकाका सबै विकट बस्तीमा पुग्न नसकेको स्थानीयको गुनासो छ। जगतसम्म अनुदानको नुन पुगे पनि त्यहाँबाट सामागाउँ र साम्दो पुग्न चार दिन तथा छेकम्पार पुग्न तीन दिन लाग्ने भएकाले थप ढुवानी खर्च स्थानीयले नै बेहोर्नुपरेको छ।

गाउँपालिकाको केन्द्र फिलिम र आसपासका क्षेत्रमा समेत प्रतिप्याकेट ३० रुपैयाँ पर्ने नुन ६० रुपैयाँसम्ममा खरिद गर्नुपर्ने अवस्था छ।

चुमनुब्री गाउँपालिकाका अधिकांश बस्ती अझै सडक सञ्जालबाट टाढा छन्। मोटरबाटो पाङसिङसम्म मात्रै पुगेको छ भने त्यसभन्दा माथिका गाउँमा खाद्यान्न तथा दैनिक उपभोग्य सामग्री खच्चडमार्फत ढुवानी गरिन्छ।

स्थानीयस्तरमा सडक पूर्वाधारको अभाव र महँगो ढुवानी प्रणालीका कारण आधारभूत उपभोग्य वस्तुमा समेत चर्को मूल्य तिर्नुपर्ने अवस्था कायमै छ। विकट बस्तीका नागरिकलाई सहुलियत दरमा नुन उपलब्ध गराउन ढुवानी अनुदानको प्रभावकारी कार्यान्वयन र वितरण प्रणालीमा सुधार आवश्यक देखिएको छ।

बिरगंज, पर्सा, १३ कार्तिक 

कपिलवस्तु। कपिलवस्तुको कृष्णनगरबाट प्रहरीले २२ लाख ९२ हजार १०० रुपैयाँ मूल्य बराबरका यौन सामग्री बरामद गरेको छ।

कृष्णनगर नगरपालिका–२ स्थित महेन्द्र पार्क नजिकै बेवारिसे अवस्थामा राखिएका ७७६ थान यौन खेलौना र १ हजार ४७६ थान चार्जर प्रहरीले बरामद गरेको हो।

इलाका प्रहरी कार्यालय कृष्णनगरका प्रहरी निरीक्षक कृष्णबहादुर कुँवरको कमान्डमा खटिएको पाँच सदस्यीय प्रहरी टोलीले उक्त सामग्री फेला पारेको प्रहरीले जनाएको छ।

प्रहरी नायब उपरीक्षक रिपेन्द्रकुमार सिंहका अनुसार बरामद सामग्रीमध्ये महिलाले प्रयोग गर्ने ३५६ थान, पुरुषले प्रयोग गर्ने ९९ थान र हरियो रङका ३२१ थान यौन खेलौना रहेका छन्। ती सामग्रीसँगै १ हजार ४७६ थान चार्जरसमेत बरामद गरिएको छ।

प्रहरीका अनुसार बरामद सामग्रीको कुल मूल्य २२ लाख ९२ हजार १०० रुपैयाँ रहेको छ।

इलाका प्रहरी कार्यालय कृष्णनगरबाट करिब डेढ किलोमिटर दूरीमा रहेको स्थानबाट बरामद गरिएका सामग्री आवश्यक अनुसन्धान तथा कानुनी प्रक्रियाका लागि कृष्णनगर भन्सार कार्यालयमा बुझाइएको प्रहरीले जनाएको छ।

घटनामा संलग्न व्यक्ति तथा सामग्रीको स्रोतबारे थप अनुसन्धान भइरहेको इलाका प्रहरी कार्यालय कृष्णनगरले जनाएको छ।

बिरगंज, पर्सा, १२ कार्तिक 

बारा । दीपावली तथा छठ पर्वलाई लक्षित गर्दै जिल्ला प्रशासन कार्यालय बाराले सिर्सिया नदीमा प्रदूषण नियन्त्रण गर्न उद्योग तथा औद्योगिक प्रतिष्ठानहरूलाई आग्रह गरेको छ। प्रशासनले नदीमा प्रदूषणजन्य फोहोरमैला तथा विषाक्त रसायन विसर्जन वा प्रवाह नगर्न सार्वजनिक सूचना जारी गर्दै निर्देशनविपरीत कार्य गरे कानुनबमोजिम कारबाही गर्ने चेतावनी दिएको हो।

जीतपुरसिमरा उपमहानगरपालिकाका वडा नं. १, २, ३, ५, ७, ८, ९, १०, २३ र २४ को दक्षिणतर्फबाट बग्ने सिर्सिया नदीमा छठ पर्वका अवसरमा घाट निर्माण गरी स्नान तथा पूजापाठ गर्ने परम्परा छ। धार्मिक आस्था र विश्वाससँग जोडिएको नदीलाई स्वच्छ तथा पवित्र राख्नु सबैको साझा दायित्व भएको प्रशासनले जनाएको छ।

जिल्ला प्रशासन कार्यालयले नदी आसपास सञ्चालनमा रहेका सम्पूर्ण उद्योग तथा औद्योगिक प्रतिष्ठानलाई उद्योगबाट निस्कने प्रदूषणजन्य फोहोरमैला र विषाक्त रसायन नदीमा मिसाउन नदिन आग्रह गरेको छ। साथै, नदी आसपासको क्षेत्रमा सरसफाइ कायम राख्न, फोहोरमैला तथा ढलको उचित व्यवस्थापन गर्न र प्रदूषण नियन्त्रणसम्बन्धी प्रचलित कानुनी व्यवस्थाको पूर्ण पालना गर्न पनि निर्देशन दिइएको छ।

सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी छविरमण भट्टराईद्वारा जारी सूचनामा निर्देशनविपरीत नदी प्रदूषण गरेको पाइएमा प्रचलित कानुनबमोजिम कारबाही गरिने उल्लेख छ।

छठ पर्वका बेला सिर्सिया नदीमा स्नान तथा पूजापाठ गर्न आउने श्रद्धालु भक्तजनको धार्मिक आस्थालाई ध्यानमा राख्दै नदीलाई स्वच्छ राख्न प्रशासनले उद्योगी, व्यवसायी तथा सम्बन्धित सबै पक्षलाई आग्रह गरेको छ।