८ वैशाख, काठमाडौं । सिड्नीको एउटा व्यस्त पार्कमा एक घरविहीन युवाको स्तब्ध पार्ने मृत्युले अस्ट्रेलियामा नयाँ बहस सिर्जना गरेको छ । सामाजिक सुरक्षाको लागि अब्बल मानिने देशमा कसरी सहायता सेवाहरू नाकाम भइरहेको छ भन्ने अवस्था देखाउन यो घटनाले सहयोग गरेको विश्लेषण भइरहेको छ ।
न्यूज डट कम डट एयूमा प्रकाशित एक रिपोर्टका अनुसार, ३२ वर्षीय नेपाली विद्यार्थीको मृत्यु हुँदासमेत ‘कसैले पनि चाल नपाएपछि’ यो विषय बाहिर आएको हो।
‘द गार्जियन’ले महिनौँ लगाएर गरेको अनुसन्धानले कम्प्युटर साइन्स पढ्न अस्ट्रेलिया पुगेका, तर पछि दुःखद रूपमा सडकमा पुगेर सिड्नीको सेन्ट जेम्स सुरुङमा सुत्ने गरेका मकवानपुरका युवा विक्रम लामाको हृदयविदारक मृत्युको कथा बाहिर ल्याएको छ।
सिड्नीको केन्द्रीय व्यावसायिक जिल्ला (सीबीडी) वारपार गर्न प्रयोग हुने यो मुख्य सुरुङमार्ग हाइड पार्कको मुनि पर्छ र यसलाई स्थानीय तथा पर्यटकहरूले सहरमा सबैभन्दा बढी आवतजावत गर्ने स्थानहरूमध्ये एक मानिन्छ।
वास्मा, डिसेम्बर ७ को दिउँसो १२ बजेतिर स्टेसनका कर्मचारीहरूले उनको शव फेला पार्नुअघि करिब एक लाखभन्दा बढी अष्ट्रेलियालीहरू उनको निर्जीव शरीरको नजिकैबाट हिँडेर गएको अनुमान गरिएको छ।
कसैको नजरमा परेनन् विक्रम
उनको मृत्युलाई अहिले ‘अर्थहीन’ भनिएको छ। सेन्ट भिन्सेन्ट्स होमलेसनेस हेल्थ सर्भिसकी नर्सिङ युनिट म्यानेजर एरिन लङ्गबटमले भनिन्, ‘उनी यस्तो व्यक्ति थिए जो सबैको नजरबाट ओझेल परे, र स्पष्ट रूपमा उनी डराएका थिए र उनीसँग कुनै किसिमको सहायता थिएन।’
कानुनी बाटो हुँदै अस्ट्रेलिया आएका तर आफ्नो भिसा स्टाटस गुमाएका वा कहिल्यै स्थायी बसोबास (पीआर) अनुमति नपाएनका विक्रम जस्ता व्यक्तिहरूले आवास, स्वास्थ्य सेवा र आर्थिक सहयोग जस्ता सहायता सेवाहरू पाउन सक्दैनन्।
‘द गार्जियन’ले सोमबार यो अनुसन्धान प्रकाशित गरेपछि धेरै अष्ट्रेलियालीहरूले स्तब्ध हुँदै प्रतिक्रिया दिइरहेका छन्।
सामाजिक सञ्जालमा मानिसहरूको प्रतिक्रिया
‘हे भगवान। यो त अकल्पनीय छ,’ इन्स्टाग्राममा एक जनाले लेखे।
‘यो निकै हृदयविदारक छ,’ अर्काले सहमति जनाए।
एक जनाले भने, ‘सार्वजनिक स्थलमा एक युवाको मृत्यु भएको कसैले चाल नपाउनु सिड्नी सहर र त्यहाँका मानिसहरूको एउटा दयनीय र अमानवीय चित्र हो।’
अर्का एक सामाजिक सञ्जाल प्रयोगकर्ताले लेखेका छन्, ‘यो हाम्रो र हाम्रो समाजभित्र गहिरो रूपमा कुहिएको कुराको लक्षण हो। हामी यसप्रति बढी सचेत हुनुपर्छ।’
‘उनको परिवारको लागि यो अत्यन्तै दुःखद हो र यति धेरै मानिसहरूले उनलाई बेवास्ता गर्दै हतार-हतार हिँड्नु भयानक कुरा हो,’ अर्को एक जनाले थपे।
सम्पर्कविहीन भएको परिवार र डीएनए परीक्षण
सुरुङमा आफूसँगै बस्ने परेवाहरूलाई दाना खुवाउन रुचाउने भएकाले माया गरेर ‘बर्डम्यान’ भनेर चिनिने लामा राम्रो जीवनको खोजीमा अस्ट्रेलिया पुगेका थिए। तर सन् २०१३ मा त्यहाँ पुगेको केही समयपछि नै उनको काठमाडौँको दक्षिणमा पर्ने मकवानपुरको एउटा विकट पहाडी गाउँमा रहेको आफ्नो परिवारसँग सम्पर्क टुटेको थियो।
रिपोर्टका अनुसार, उनको परिवारले लामो समयदेखि उनको कुनै खबर पाएको थिएन। गत महिना नेपालको परराष्ट्र मन्त्रालयबाट लामाकी वृद्ध आमालाई डीएनए (डीएनए) परीक्षण गर्न आग्रह गर्दै खबर आउँदा उनीहरू स्तब्ध भएका थिए।
गर्मीको समयमा उनको शव फेला पर्दा त्यो यति नराम्ररी सडेको थियो कि प्रहरीले सुरुमा उनको पहिचान गर्न सकेको थिएन।
बढ्दो आवासको सङ्कट
‘द अस्ट्रेलियन होमलेसनेस मोनिटर २०२४’ का अनुसार २०२३-२४ सम्मको तीन वर्षको अवधिमा देशव्यापी रूपमा सडकमा सुत्ने मानिसहरूको सङ्ख्यामा २२ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ।
न्यु साउथ वेल्समा सन् २०२० यता सडकमा सुत्ने मानिसहरूको सङ्ख्या ५१ प्रतिशतले बढेको छ।
आवास सङ्कट नै बढ्दो घरविहीनताको मुख्य कारण हो। घरभाडा वा आवासको लागत तिर्न नसक्ने समस्यालाई मुख्य कारण बताउँदै घरविहीन सेवाहरू खोज्ने मानिसहरूको सङ्ख्या पछिल्लो तीन वर्षमा ३६ प्रतिशतले बढेको छ।
अधिकांश एजेन्सीहरूले सहयोग माग्नेहरूको सङ्ख्या उल्लेखनीय रूपमा बढेको र सन् २०१९-२० यता मासिक केसलोडमा १२ प्रतिशतले वृद्धि भएको रिपोर्ट गरेका छन्। क्षमताभन्दा बढी माग आएपछि एजेन्सीहरू घरविहीनता रोकथामका कार्यक्रमहरू कटौती गर्न बाध्य भएका छन्।
अस्ट्रेलियामा करिब १,२२,००० मानिस घरविहीन छन्, जसमा आप्रवासी र शरणार्थीहरूको सङ्ख्या निकै उच्च छ।
सन् २०२१ को जनगणना अनुसार, अष्ट्रेलियाको कुल जनसङ्ख्याको २८ प्रतिशत मात्र रहे तापनि विदेशमा जन्मिएका मानिसहरूले अस्ट्रेलियाको घरविहीन जनसङ्ख्याको करिब ४६ प्रतिशत हिस्सा ओगट्छन्।
द गार्जियनले के लेखेको थियो ?
द गार्जियनले सिड्नीको भूमिगत सुरुङमा ‘बर्डम्यान‘ भनेर चिनिने विक्रम लामाको मृत्युले मानवीय मूल्यको क्षयीकरण र अस्ट्रेलियामा रहेको प्रणालीगत त्रुटिको कहालीलाग्दो कथा लेखेको थियो ।
सिड्नीको मध्यभागमा रहेको व्यस्त सेन्ट जेम्स सुरुङमा महिनौँदेखि एकजना घरविहीन नेपाली युवाको दैनिकी चलिरहेको थियो। हरेक बिहान उनी आफ्नो स्लिपिङ ब्यागबाट निस्कन्थे, पाउरोटीका टुक्राहरू बोकेर सुरुङमा बस्ने परेवाहरूलाई दाना खुवाउँथे।
सुरुङमा सुत्ने अन्य मानिसहरू उनलाई माया गरेर ‘बर्डम्यान‘ भन्थे। तर एक दिन डिसेम्बरको सुरुवाती हप्तामा ती ‘बर्डम्यान‘ आफ्नो बासस्थानबाट निस्किएनन्। परेवाहरू पर्खिरहे, तर उनी आएनन्।
ती युवा थिए, ३२ वर्षीय विक्रम लामा। उनको मृत्युको कथा जति हृदयविदारक छ, त्यति नै यसले अस्ट्रेलियाको घरविहीन सहायता प्रणालीमा रहेको गम्भीर त्रुटिलाई पनि उजागर गरेको छ।
एक सातासम्म बेवास्ता
सिकार भएका उनी करिब एक हप्तासम्म उनको निर्जीव शरीर हाइड पार्कमुनि रहेको उक्त व्यस्त सुरुङको झाडीमा बेवारिसे अवस्थामा रह्यो। ओपल तथ्यांक अनुसार, त्यस अवधिमा करिब एक लाखभन्दा बढी मानिसहरू उनको शरीरको छेउबाट ओहोरदोहोर गरे, तर कसैले पनि उनलाई याद गरेनन्।
जब डिसेम्बर ७ को दिउँसो १२ बजेतिर स्टेसनका कर्मचारीहरूले उनको शव फेला पारे, त्यो यति धेरै सडिसकेको थियो कि प्रहरीले हेरेर मात्र उनको पहिचान गर्न सकेन।
सेन्ट भिन्सेन्ट घरविहीन स्वास्थ्य सेवाकी नर्सिङ युनिट म्यानेजर एरिन लङ्गबटम भन्छिन्, ‘उनी प्रणालीको प्वालबाट खसेका एक डराएका र असहाय व्यक्ति थिए। यो यस्तो लाग्छ कि उनी एक अदृश्य व्यक्ति थिए र यो पूर्ण रूपमा विनाशकारी कुरा हो।‘
सपना बोकेर अस्ट्रेलिया, अनि सम्पर्कविहीन
काठमाडौँबाट दक्षिणमा पर्ने मकवानपुरको एउटा विकट गाउँमा हुर्किएका विक्रम परिवारका लागि आशाको किरण थिए। सन् २०१३ मा राम्रो शिक्षा र कमाइको सपना बोकेर कम्प्युटर साइन्स पढ्न उनी अस्ट्रेलिया पुगेका थिए। ‘हामीसँग पैसा थिएन,’ उनकी भाउजू उषा लामा भन्छिन्, ‘त्यसैले हामीले नौ कट्ठा जग्गा बेचेर उनलाई विदेश पढ्न पठायौँ।‘
तर अस्ट्रेलिया पुगेको केही समयपछि नै उनको परिवारसँग सम्पर्क टुट्न थाल्यो। भतिजा मिलन रुम्बाका अनुसार, सुरुमा दुई-तीन वर्षमा एकपटक फोन आउने गर्थ्यो, तर पछिल्लो सात वर्षदेखि उनी पूर्ण रूपमा सम्पर्कविहीन थिए।
पहिचानका लागि डीएनए परीक्षण र परिवारको पीडा
करिब एक महिनाअघि नेपालको परराष्ट्र मन्त्रालयमार्फत विक्रमको परिवारले एउटा चकित पार्ने खबर पायो। न्यु साउथ वेल्स प्रहरीले शव पहिचान गर्न नसकेपछि अस्ट्रेलियास्थित नेपाली दूतावासमार्फत विक्रमकी वृद्ध आमा सेतीमाया लामाको डीएनए परीक्षण गर्न आग्रह गरिएको थियो।
परिवारले काठमाडौँ आएर डीएनए नमुना दिए पनि लामो समयसम्म नतिजाबारे कुनै जानकारी पाएन। तर एनएसडब्लुका लागि नेपालका वाणिज्यदूत सञ्जीव कुमार शर्माका अनुसार डीएनए परीक्षणको आधिकरिक रिपोर्ट भने आउन बाँकी छ।
प्रहरीले उनको मृत्युलाई शङ्कास्पद नमाने पनि विस्तृत अनुसन्धानका लागि कोरोनरलाई बुझाएको छ।
यता, नेपालमा रहेकी उनकी आमाको आँसु रोकिएको छैन। ‘यो खबर सुनेदेखि मैले राम्ररी खाना खान सकेकी छैन,’ उनी भन्छिन्, ‘मलाई अझै पनि मेरो छोरा फर्केर आउँछ जस्तो लाग्छ।‘
परिवार उनको शव नेपाल ल्याएर परम्पराअनुसार अन्तिम संस्कार गर्न चाहन्छ, तर आर्थिक अभावका कारण उनीहरू चिन्तित छन्।
प्रणालीगत समस्या
भिसा नभएकाहरूको दयनीय अवस्था विक्रमको मृत्युले अस्ट्रेलियाको सहायता प्रणालीमा रहेको ठूलो खाडललाई छताछुल्ल पारेको छ। विक्रम कानुनी रूपमै अस्ट्रेलिया पुगेका थिए, तर पछि उनको विद्यार्थी भिसाको म्याद सकियो र सन् २०२३ मा उनको नेपाली राहदानी पनि नवीकरण भएन।
अस्ट्रेलियामा ‘रेसिडेन्ट‘ (स्थायी बासिन्दा वा नागरिक) नभएका व्यक्तिहरूलाई आपत्कालीन आवास, सङ्कटकालीन बासस्थान, सार्वजनिक स्वास्थ्य सेवा र सेन्टरलिङ्क मार्फत दिइने आर्थिक सहयोग जस्ता आधारभूत सुविधाहरूबाट वञ्चित गरिन्छ।
पहिले आफैँ पनि घरविहीन रहेका र अहिले सडकमा सङ्गीत बजाउने जो ट्रुम्यान भन्छन्, ‘मैले पनि यही समस्या भोगेको हुँ। नागरिक वा स्थायी बासिन्दा नभएकै कारण अरूले घर पाउँदा म सडकमै रहन बाध्य थिएँ। अहिले सडकमा सुत्ने नयाँ पुस्तामा धेरैजसो भिसा गुमाएका गैर-आवासीय मानिसहरू छन्, जसमा नेपाल, भारत र पाकिस्तानका मानिसहरू बढी छन्।‘
कोभिड-१९ को समयमा पनि यो समस्या देखिएको थियो। त्यतिबेला सरकारले सडकमा सुत्नेहरूलाई खाली होटलहरूमा राखे पनि भिसा नभएका मानिसहरूलाई भने सडकमै छाडिएको थियो।
स्थानीय निकाय र अधिकारकर्मीको गुनासो सिड्नी सहरका अनुसार सडकमा सुत्नेमध्ये करिब पाँचमा एक जना अष्ट्रेलियाली बासिन्दा होइनन्। सिड्नीकी लर्ड मेयर क्लोभर मुर भन्छिन्, ‘हामीले राज्य सरकारलाई पटक-पटक यस्ता मानिसहरूका लागि विशेषज्ञ घरविहीन सेवा र अस्थायी आवास उपलब्ध गराउन आग्रह गरिरहेका छौँ, जो कुनै देशको रेसिडेन्सी नभएकै कारण प्रणालीको कमजोरीको सिकार भइरहेका छन् ।‘
अन्तर्राष्ट्रिय विद्यार्थीहरू, शरणार्थीहरू र सन् २०२३ अघि अस्ट्रेलिया आएका न्युजिल्यान्डका नागरिकहरू यसको उच्च जोखिममा छन्। रेफ्युजी काउन्सिल अफ अस्ट्रेलियाका अनुसार करिब ५,००० शरणार्थीहरू चरम गरिबी वा घरविहीन अवस्थामा बाँचिरहेका छन्।
विक्रम लामाको मृत्यु केवल एउटा दुःखद घटना मात्र होइन, यो अस्ट्रेलियाले आफ्नो सहायता प्रणालीमा रहेका नीतिगत त्रुटीहरू सच्याउनुपर्ने एउटा गम्भीर चेतावनी पनि हो।
८ बैशाख, काठमाडौँ । नेपालको तीन दिने औपचारिक भ्रमणमा रहेका अमेरिकी दक्षिण तथा मध्य एसियाली मामिला हेर्ने सहायक विदेशमन्त्री एस। पाउल कपुर र परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनालबिच सिंहदरबारमा उच्चस्तरीय भेटवार्ता भएको छ ।
परराष्ट्र मन्त्रालयमा सोमबार भएको उक्त शिष्टाचार भेटमा नेपाल र अमेरिकाबिचको सात दशक लामो कूटनीतिक सम्बन्धलाई थप सुदृढ बनाउँदै आपसी हितका विविध आयामहरूमा केन्द्रित रहेर गहन छलफल भएको छ। भेटवार्तापछि मन्त्रालयका प्रवक्ता लोकबहादुर क्षेत्रीले दुई देशबिचको मैत्रीपूर्ण सम्बन्धलाई नयाँ उचाइमा पुर्याउने र विशेषगरी आर्थिक साझेदारीलाई प्राथमिकता दिने विषयमा दुवै पक्ष सहमत भएको जानकारी दिएका छन्।
भेटका क्रममा व्यापार, लगानी र आर्थिक विकासका क्षेत्रमा द्विपक्षीय सहकार्यलाई अझ फराकिलो बनाउने विषयले मुख्य प्राथमिकता पाएको छ । नेपालमा अमेरिकी लगानी भित्र्याउने र व्यापारिक सम्बन्धलाई थप सुदृढ बनाउँदै दुवै देशको साझा हितका लागि आर्थिक अवसरहरू खोजी गर्ने प्रतिबद्धता परराष्ट्रमन्त्री खनाल र सहायक विदेशमन्त्री कपुरले व्यक्त गरेका छन् । लामो समयदेखिको कूटनीतिक सहकार्यलाई अब परिणाममुखी आर्थिक विकासको आधारसँग जोडेर अघि बढाउने र यस्ता उच्चस्तरीय संवादलाई निरन्तरता दिने समझदारी समेत दुई पक्षबिच भएको छ।
नेपाल भ्रमणको सिलसिलामा हिजो मात्रै काठमाडौँ आइपुगेका सहायक विदेशमन्त्री कपुरको राजनीतिक सक्रियता निकै बाक्लो देखिएको छ। उनले भ्रमणको पहिलो दिन नै राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका सभापति रवि लामिछाने र नेपालका प्रतिष्ठित उद्योगपतिहरूसँग छुट्टाछुट्टै छलफल गरिसकेका छन् । कपुरको यो भ्रमणलाई नेपालको बदलिँदो राजनीतिक परिदृश्य र आर्थिक विकासका एजेन्डामा अमेरिकी चासोका रूपमा हेरिएको छ ।
परराष्ट्रमन्त्रीसँगको भेटवार्ता लगत्तै आजै उनले अर्थमन्त्री स्वर्णिम वाग्लेसँग पनि भेट्ने कार्यक्रम तय भएको छ, जसले नेपालको आर्थिक कूटनीतिमा थप महत्त्व राख्ने अपेक्षा गरिएको छ ।
काठमाडौं- राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले पार्टीले दोस्रो महामन्त्री भूपदेव शाहलाई बनाएको छ। शाह पार्टीका वरिष्ठ नेता बालेन्द्र शाहका सहयोगी हुन् । उनकै कोटाबाट अछामका शाह महामन्त्री बन्न सफल भए। उनलाई महामन्त्री बनाउने विषयमा पार्टीभित्र ठूलो मतभेद थियो । तर प्रधानमन्त्रीसमेत रहेका बालेन्द्रको कोटाबाट उनले बाजी मारे।
सोमबारको केन्द्रीय समिति बैठकबाट भूपदेव महामन्त्री हुँदा पूर्वउपसभापति डोलप्रसाद अर्यालको स्थानमा कसैलाई लगिएन। नेताहरूका अनुसार उपसभापति पदमा पनि वालेन्द्रले आफूनिकटलाई ल्याउन चाहेका छन् । केही नेताहरूले बालेनको यस तयारीबारे पार्टीमा चर्चा गरिरहेका छन् ।
वालेन्द्र काठमाडौं महानगरपालिकाको मेयर हुँदा भूपदेव स्वकीय सचिव थिए। बालेनलाई सफल र परिणाममुखी बनाउन उनले महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको बताइन्छ। उनैलाई बालेनले महामन्त्री बनाउन खोज्दा केही नेताले विरोध पनि गरे।
बालेनसामु मुख नखोले पनि पार्टीमा असन्तुष्टि भने पोखियो । पार्टीका दोस्रो तहका नेताले भूपदेवलाई रोक्न सकेनन्। तर पार्टी सभापति रवि लामिछानेलाई भेटेर भूपदेवलाई महामन्त्रीबाट रोक्न आग्रह गरे।
रविले बालेनको अनुरोधमा भूपदेवलाई महामन्त्री बनाउनै पर्ने बाध्यता रहेकाले रोकिने अवस्था नरहेको जवाफ दिए । ‘पार्टीमा लामो समय काम गरेका व्यक्तिहरू भएकाले भूपदेवजीलाई सह-महामन्त्रीमा राखौँ भनेर धेरैले सभापतिलाई भनेको हो। तर वरिष्ठ नेताजीले सुनिल लम्सालको ठाउँमा भूपदेवलाई रोज्नु भएकाले रोक्न सकिँदैन भन्नुभयो,’ पार्टीका एक नेताले भने, ‘दोस्रो तहका धेरै नेताहरू भूपदेवलाई महामन्त्री बनाएकोमा असन्तुष्टि हुनुहुन्छ । तर व्यक्त गर्ने अवस्थामा हुनुहुन्न। उहाँभन्दा धेरै सिनियर नेताहरू सचिवालयमा हुँदा रोक्न खोजिएको हो।’
२९ वर्ष मात्रै लागेका भूपदेव अछामको मङ्गलसेनका बासिन्दा हुन्। उनी यसपटकको निर्वाचनमा अछाम क्षेत्र नम्बर २ बाट प्रतिनिधिसभामा पराजित भए। बालेनले यसअघि अर्का सहयोगी सुनल लम्साललाई महामन्त्री बनाए ।
तर लम्साल उनकै क्याबिनेटका मन्त्री भएपछि भूपदेवलाई अवसर जुरेको हो। सुनिल अहिले बालेन क्याबिनेटमा भौतिक पूर्वाधार तथा सहरी विकास मन्त्री छन्। बालेनले राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीमा भटाभट आफू पक्षीय नेताहरूलाई जिम्मेवारी दिन थालेपछि दोस्रो तहका नेताहरू असन्तुष्ट देखिएका छन्।
औपचारिक रूपमा नेताहरू बोल्न नचाहे पनि असन्तुष्टि पोख्न थालिएको छ। केही समयअघि रविका विश्वासपात्र प्रमोद न्यौपानेले फेसबुकमा लेखेर असन्तुष्टि पोखेका थिए। पार्टीका अन्य नेताहरूले औपचारिक रूपमा बोलेका छैनन् ।
विद्यालय जीवनमै वालेन्द्रसँग जोडिएका भूपदेव एलायन्स एकेडेमीमा कक्षा ६ मा अध्ययनरत हुँदा नजिकिएका हुन्। भूपदेव ६ कक्षामा हुँदा वालेन्द्र १० कक्षामा पढ्थे। त्यहीँबाट उनीहरूबीच घनिष्ठ सम्बन्ध बनेको थियो। विवेकशील साझामा पनि केही समय काम गरेका भूपदेव पछि बालेनसँग जोडिएर महानगरमा काम गरे। सानो उमेरमै राजनीतिमा युवाको उपस्थिति बढाउनुपर्छ भन्ने मान्यता राख्छन् भूपदेव ।
रविलाई सम्झाएका थिए नेताहरूले
भूपदेवलाई महामन्त्री पदबाट रोक्न रविलाई उनी पक्षका नेताहरूले जोडबल गरे। उनीहरूले वर्तमान गृहमन्त्री सुधन गुरुङको उदाहरण दिँदै अपरिपक्व राजनीति हुनसक्ने भन्दै सचेत गराएका थिए।
आफूभन्दा सिनियर नेता केन्द्रीय सदस्य भएको अवस्थामा भूपदेव महामन्त्री हुँदा सिनियरलाई ‘डोमिनेट’ महसुस हुन सक्ने नेताहरू बताउँछन्।
‘जसरी गृहमन्त्रीमा सुधन गुरुङको अपरिपक्वता देखिएको छ, त्यस्तै हुनसक्छ भनेर सजग गराएका हौँ। तर सभापतिज्यूले वरिष्ठ नेताले भूपदेवको आनीबानी त्यस्तो नभएको भनेपछि अन्य नेताहरू मत्थर हुनुभएको छ,’ पार्टीका एक नेताले भने, ‘प्रधानमन्त्रीले नै भूपदेवलाई महामन्त्री बनाउन भनेपछि सभापतिले इन्कार गर्न सक्नुभएन। बालेनले भूपदेवको जिम्मा लिन्छु भनेपछि सभापतिज्यू अगाडि बढ्नुभयो।’
भूपदेवलाई महामन्त्री बनाउन बालेन्द्रले यसअघिदेखि नै पहल गरेको स्रोतको दाबी छ। रविले छलफलपछि केन्द्रीय समिति बैठकबाटई पूर्णता दिए। स्रोतका अनुसार बालेनले प्रस्ताव राख्दै भूपदेवको प्रशंसा गरेका थिए । आफूलाई यो अवस्थासम्म ल्याउन उनले महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको बालेनले बताएका थिए। पार्टी निर्माण र विस्तारमा पनि भूपदेवले महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने विश्वास उनको छ।
किन सम्झाए नेताहरूले
रविको चाहना नहुँदा नहुँदै गृहमन्त्री बनेका सुधन अहिले बालेननिकट मानिन्छन्। रवि र बालेनबीच समन्वय मिलाउन भूमिका खेलेकै कारण गुरुङलाई गृहमन्त्री बनाइएको हो। तर अहिले उनको नैतिकता र सम्पत्ति विवरणमाथि प्रश्न उठिरहेका छन्।
अन्य मन्त्रालयको क्षेत्राधिकार मिच्ने, असम्बन्धित क्षेत्रमा ठाडो आदेश दिने र प्रहरीमा हस्तक्षेप गर्ने जस्ता आरोप उनीमाथि लाग्दै आएका छन्। कार्यशैली अराजक देखिन थालेपछि बालेन र रविले सोच्नुपर्ने अवस्था आएको भन्दै नेताहरूले सुझाव दिएका छन्। वालेन्द्रले शनिबार गृहमन्त्री गुरुङलाई भेटेर लोकप्रिय हुने नाममा जथाभावी नगर्न र कानुन अध्ययन गर्न सुझाव दिएका थिए।
यता, भूपदेव पनि वालेन्द्रकै सिफारिसमा महामन्त्री बनेकाले गृहमन्त्रीजस्तै व्यवहार भए पार्टीलाई क्षति पुग्ने भन्दै नेताहरूले सचेत गराएका छन्। ‘पार्टीमा लामो समय काम गरेकाहरूले गृहमन्त्री गुरुङजस्तै व्यवहार महामन्त्रीको पनि भए पार्टीले धक्का महसुस गर्नुपर्ने सम्झाएका छन्,’ पार्टीका एक नेताले भने, ‘यो कुरा सभापतिज्यूले वरिष्ठ नेतालाई राख्दा भूपदेव त्यस्तो होइन, उसको जिम्मा म लिन्छु भन्नुभएछ। तर धेरै नेताहरूले सुधनको उदाहरण दिँदै भूपदेवलाई रोक्न खोजेका थिए।’
सुधनलाई रविले सम्झाए, बालेनले बाँकी
सभापति लामिछाने र गृहमन्त्री सुधन गुरुङबीच भेटवार्ता भएको रविको सचिवालयले पुष्टि गरेको छ। सचिवालयका अनुसार रविले सुधनलाई क्षेत्राधिकार नमिच्न र कानुनी सीमा बुझेर काम गर्न सुझाव दिएका छन्। जनताले सरकारको काम नजिकबाट हेरिरहेको भन्दै लोकप्रियताभन्दा परिणाममुखी काम गर्न उनले आग्रह गरेका थिए।
बालेनको सचिवालयले भने गृहमन्त्रीसँग प्रधानमन्त्रीको छुट्टै भेट भएको पुष्टि गरेको छैन। तर वालेन्द्रले पनि सचिवालयमार्फत गृहमन्त्रीको कार्यशैली सुधार गर्न जनाउ दिएको बताइन्छ।
‘पार्टी सभापति र गृहमन्त्रीबीच भेट हुनु स्वाभाविक हो। उठेका विषयमा छलफल भएको छ। प्रधानमन्त्रीज्यूले पनि केही संकेत दिनुभएको छ,’ रविनिकट एक नेताले भने, ‘अहिले नै गृहमन्त्रीलाई फिर्ता बोलाउने मनस्थितिमा दुवै नेता छैनन्। कार्यशैली सुधार्न सके सुरक्षित रहन सक्नुहुन्छ।’
गृहमन्त्रीमाथि चौतर्फी प्रश्न उठेपछि रवि र बालेन दबाबमा रहेको संकेत देखिएको छ। तर उनीहरू तत्कालै गृहमन्त्री हटाउने निर्णयमा पुगेका छैनन्। सम्भवत: त्यही विषयमा सोमबार राति दुई नेताबीच रविको अपार्टमेन्टमा वार्ता भएको छ।
सुरक्षा निकायका पूर्व प्रमुखहरूले पनि गृहमन्त्रीको कार्यशैली र सम्पत्ति विवरणबारे शंका व्यक्त गरेका छन्। उनका गतिविधिले सरकारमाथि नै प्रश्न उठ्ने भन्दै उनीहरूले आलोचना भएका विषयमा यथाशीघ्र जवाफ दिनुपर्ने मत राखेका छन् ।
८ बैशाख (माडी) चितवन । समयको बहावले माडीका फाँटहरूमा धेरै परिवर्तन ल्यायो। हिजोका कच्ची बाटाहरू आज पक्की भएका छन्, घरघरमा बिजुली बलेको छ र हात(हातमा सूचना प्रविधि पुगेको छ। तर, यी भौतिक चमकधमकका बीच ९५ वर्षका केवल चौधरीका आँखामा भने एउटा छुट्टै खालको न्यास्रोपन झल्किन्छ।
१९८८ सालमा जन्मिएका केवल चौधरी रामसिंह चौधरीका जेठो सन्तान हुन्। उहाँका बुवा राणाकालमा मान्ने गन्ने हुनुहुन्थ्यो र केवल चौधरीको जेठी श्रीमती सोमया चौधरीबाट तीन छोरा जन्मिए भने भुसिया चौधरीबाट तीन छोरा र दुई छोरी जन्मिए। केवल चौधरी कान्छी पट्टी सोनिया चौधरीका जेठो सन्तान हुनुहुन्छ।
केवल चौधरीको वैवाहिक जीवन पनि सरल र पारिवारिक उत्तरदायित्वमा आधारित थियो। उहाँले रुक्मणी चौधरीसँग विवाह गर्नुभयो, जसबाट दुई छोरा र दुई छोरी जन्मिएका छन्। अर्की श्रीमती सनचरिया देवीसँग चार सन्तान थिए। पदमा रहदा व्यक्तिगत नाममा कुनै सम्पत्तिमा बजार तथा अन्य क्षेत्रको जग्गा राख्नुभएन, तर सामाजिक हित र विकासमा योगदान दिन जीवन समर्पित गर्नु भएको छ।
केवल चौधरी केवल एक व्यक्तिको नाम होइन, उनी माडीको विकास र थारु समुदायको रक्षाका लागि ठडिएको एउटा सिङ्गो इतिहास हुन्। २४ वर्षसम्म बघौडा पञ्चायतको ुप्रधानपञ्चु बनेर उनले माडीलाई जुन आकार दिए, त्यो आजका पुस्ताका लागि एउटा विश्वविद्यालय जस्तै छ।
हामी सरकारको मुख ताक्दैनथ्यौँ, गाउँलेको काँध जोड्थ्यौँ
अहिलेको व्यवस्था र हिजोको अवस्थालाई तुलना गर्दै केवल चौधरी भावुक बन्छन्। उनी भन्छन्, “अहिले व्यवस्था बदलियो, प्रविधि आयो, मान्छेको बुझ्ने क्षमता पनि बढ्यो। तर, एउटा कुरा भने नराम्ररी हरायो— त्यो हो आपसी सद्भाव र सहकार्य।” उनी सम्झन्छन्, हिजो गाउँमा कुलो खन्नु पर्दा वा स्कुल बनाउनु पर्दा कसैले कसैलाई गुहार्नु पर्दैनथ्यो। गाउँलेहरू एकै ठाउँमा उभिएर आफैँ काम फत्ते गर्थे।
“अहिले त हरेक सानो कामका लागि सरकारको मुख ताक्ने चलन बस्यो,” उनी लामो सुस्केरा हाल्दै भन्छन्, “मानिसमा हिजोको जस्तो निस्वार्थ भावना छैन। अहिले त स्वार्थ, घमण्ड र एकले अर्कोलाई अपमानित गर्ने प्रतिस्पर्धा मात्र देख्छु।”
आफ्नो अन्न बेचेर शिक्षक पाल्ने त्यो त्यागी हात
केवल चौधरी त्यस्ता व्यक्तित्व हुन्, जसले पदमा रहँदा आफ्नो नाममा एक टुक्रा जग्गा जोड्नेतिर ध्यान दिएनन्। उनले त भावी पुस्ताका लागि ५६ बिघा सार्वजनिक जग्गा जोगाए, बघौडा स्कुलका लागि ८ बिघा जग्गा सुरक्षित राखे। अझ अचम्मको कुरा त के छ भने, गाउँको स्कुलमा शिक्षकलाई तलब खुवाउने पैसा नहुँदा उनले आफ्नो घरको अन्न बेचेर शिक्षकको पेट भरेका थिए।
“आफूलाई दिक्षित बनाउने गुरुलाई सम्झने र सम्मान गर्ने संस्कार हिजो थियो, आज मान्छे ओहोदामा पुगेपछि हिजोको त्याग बिर्सन्छन्,” उनी भन्छन्। विकासको नाममा विद्यालयको जग्गा मासेर अन्य भवनहरू बनेको देख्दा उनको मन अहिले पनि भक्कानिन्छ।
२०२० सालतिर जब सिमरा मौजाका ४० घर निकुञ्जको जग्गामा परेर विस्थापित भए, तब केवल चौधरीले नै बोटे(थारु बस्तीको संरक्षणमा नेतृत्वदायी भूमिका निर्वाह गरे। माडीको कृषि, स्वास्थ्य र शिक्षाको जग बसाल्न उनले ४९ बिघा जग्गाको व्यवस्थापन गरे। २०२१ सालमा सालको काठले बनेको सानो घरबाट उनले प्रधानपञ्चको कार्यभार सम्हाल्दा उनमा एउटै मात्र ध्येय थियो— ुमेरो माडी र मेरा गाउँलेको भलो होस्।
त्यतिबेला गाउँ–गाउँमा खानेपानीको असुविधा गम्भीर थियो। केवल चौधरीले इनार खन्ने, विद्यालय भवन निर्माण गर्ने, सार्वजनिक जग्गा छुट्टाउने र थारु बस्तीको संरक्षण गर्ने कामहरू निरन्तर गर्नु भयो। उहाँको पहलकै कारण माडीमा केही महत्वपूर्ण सार्वजनिक स्थल, सङ्ग्रहाल निर्माणका लागि जग्गा सुरक्षित रह्यो।
वर्तमानलाई एउटा जीवन्त पाठ
माडी नगरपालिकाका उपप्रमुख खेमप्रसाद महतोले पनि स्वीकार्छन् कि केवल चौधरीको समर्पणले नै आजको माडीको जग बलियो भएको हो। तर, केवल चौधरीलाई एउटै कुरामा दुःख लाग्छ— पुराना मान्छेहरूको योगदानको कदर हुन छोडेकोमा।
आजका राजनीतिक दल, कार्यकर्ता र नागरिकहरूका लागि केवल चौधरी एउटा ऐना हुन्। जतिबेला साधन(स्रोत थिएन, त्यतिबेला मान्छेका मनहरू जोडिएका थिए। आज साधन(स्रोत प्रशस्त छ, तर मनहरू फाटेका छन्।
९५ वर्षको यो जिवन्त इतिहासले हामीलाई सिकाउँछ— “विकास भनेको भवन ठड्याउनु मात्र होइन, समाजमा सद्भाव र सहकार्यको ज्योति जगाउनु पनि हो।” केवल चौधरीको यो कथाले वर्तमान पुस्तालाई एउटा गम्भीर प्रश्न सोधिरहेको छ— के हामी विकाससँगै आफ्नो संस्कार र मानवता पनि जोगाउन सक्छौँ ?
रेडियो, एक्लोपनको सारथि र स्मृतिको झ्याल
समय फेरियो, माडीको स्वरूप फेरियो, तर केवल चौधरीको जीवनशैली अझै पनि उही मौलिकतामा अडिएको छ। ९५ वर्षको यो उमेरमा, माटोले पोतेको र खपेटाले छाएको उहाँको पुरानो घरले अहिले पनि उहाँको त्याग र सादगीको कथा भनिरहेको छ। आधुनिक महलहरूको भीडमा उहाँको त्यो कच्ची घर एउटा जीवित सङ्ग्रहालय जस्तै देखिन्छ।
यही शान्त र सरल घरको एउटा कुनामा बसेर केवल चौधरी आफ्नो दिन व्यतीत गर्नुहुन्छ। यो बुढ्यौलीमा उहाँको सबैभन्दा प्रिय र भरपर्दो साथी बनेको छ— एउटा पुरानो रेडियो सेट।
जब रेडियो बज्न थाल्छ, केवलका आँखामा एउटा छुट्टै चमक देखिन्छ। उहाँका लागि रेडियो केवल गीत(संगीत सुन्ने साधन मात्र होइन, यो त बाहिरी संसारसँग जोड्ने एउटा बलियो पुल र एक्लोपनको सारथि बनेको छ। रेडियोबाट आउने समाचारका शब्दहरूले उहाँलाई देश(दुनियाँको खबर सुनाउँछन् भने सूचनाहरूले उहाँको चेतनालाई अझै तिखार्ने काम गर्छन्।
छोराछोरी आफ्नै काममा व्यस्त हुन्छन्, साथीभाइहरू कति छुटेर गए, कति अस्ताए, उनी भावुक हुँदै भन्छन्, अहिले त यो रेडियो नै मेरो घरको सदस्य जस्तो भएको छ। यसले कहिल्यै झुटो बोल्दैन, कहिल्यै साथ छोड्दैन।
खपेटाको छानोमुनि बसेर रेडियोको मधुर आवाजमा हराउँदा उहाँलाई आफ्ना ती सक्रिय दिनहरूको याद आउँछ। हिजो गाउँलेका समस्या सुन्न घर दैलो पुग्ने उही कानहरू आज रेडियोका समाचारमा झुण्डिएका हुन्छन्। रेडियोको सुइँ घुमाउँदै गर्दा उहाँलाई लाग्छ, मानौँ उहाँ समयको अर्को एउटा कालखण्डको यात्रा गरिरहनुभएको छ। माटोको सुगन्ध, खपेटाको छहारी र रेडियोको स्वर— यही त्रिवेणीमा केवल चौधरीको जीवनको साँझ अहिले निकै शान्त र गरिमामय ढङ्गले बितिरहेको छ।
उदयपुर– उदयपुरको चौदण्डी गढी नगरपालिका–७ बेल्टार बजारमा आगलागी हुँदा दुई जनाको मृत्यु भएको छ ।
बेल्टार बजारस्थित लक्ष्मीनाराण खड्काको घरमा आज बिहान लागेको आगलागीबाट ७० वर्षीय लक्ष्मीनारायण खड्का र ३० वर्षीय पवन खड्काको मृत्यु भएको जिल्ला प्रहरी कार्यालयका सूचना अधिकारी निरञ्जन थापाले जानकारी दिए ।
उनका अनुसार आगलागीबाट लक्ष्मीनाराणका छिमेकी रवीन दास र अर्का सकल देवको घरमा समेत क्षति भएको प्रहरीले जनाएको छ ।
छिमेकी नगरपालिका त्रियुगा, चौदण्डी गढीका दमकल, प्रहरी तथा स्थानीय जनताको सहयोगमा आगो नियन्त्रणमा लिइएको थियो ।
आगलागीको कारण खुलेको छैन । आगलागीबाट ६६ लाख रुपैयाँ बराबरको भौतिक क्षति भएको प्रहरीले बताएको छ ।
उदयपुर– उदयपुरको चौदण्डी गढी नगरपालिका–७ बेल्टार बजारमा आगलागी हुँदा दुई जनाको मृत्यु भएको छ ।
बेल्टार बजारस्थित लक्ष्मीनाराण खड्काको घरमा आज बिहान लागेको आगलागीबाट ७० वर्षीय लक्ष्मीनारायण खड्का र ३० वर्षीय पवन खड्काको मृत्यु भएको जिल्ला प्रहरी कार्यालयका सूचना अधिकारी निरञ्जन थापाले जानकारी दिए ।
उनका अनुसार आगलागीबाट लक्ष्मीनाराणका छिमेकी रवीन दास र अर्का सकल देवको घरमा समेत क्षति भएको प्रहरीले जनाएको छ ।
छिमेकी नगरपालिका त्रियुगा, चौदण्डी गढीका दमकल, प्रहरी तथा स्थानीय जनताको सहयोगमा आगो नियन्त्रणमा लिइएको थियो ।
आगलागीको कारण खुलेको छैन । आगलागीबाट ६६ लाख रुपैयाँ बराबरको भौतिक क्षति भएको प्रहरीले बताएको छ ।
हाम्रो बारेमा

यो वेवसाइट Kathmandu Bulletin को आधिकारिक न्यूज पोर्टल हो । नेपाली भाषाको यो पोर्टलले समाचार, विचार, मनोरञ्जन, खेल, विश्व, सुचना प्रविधि, भिडियो तथा जीवनका विभिन्न आयामका समाचार र विश्लेषणलाई यसले समेट्छ।
सञ्चालक एवम् प्रबन्ध निर्देशक
सम्पादक : रिषि केश
पत्रकार : आयुष भुजेल
विज्ञापन
Kathmandu Bulletin मा विज्ञापन गर्न फोन:- 9761929175 मा सम्पर्क गर्नुहोला ।
सम्पर्क
📍 ठेगना: बिरगंज, पर्सा
☎ फोन: ९७६१९२९१७५
✉ ईमेल: kathmandubulletin.np@gmail.com
✸ सूचना बिभाग दर्ता नं : ५२५८–२०८२/२०८३
