२७ बैशाख, काठमाडौँ । संघीय संसद्को बजेट अधिवेशन भोलि (सोमबार) देखि प्रारम्भ हुँदैछ ।

अधिवेशनको पहिलो दिनै राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलले संसद्का दुवै सदनको संयुक्त बैठकलाई सम्बोधन गर्दै सरकारको आगामी आर्थिक वर्षको नीति तथा कार्यक्रम प्रस्तुत गर्ने कार्यक्रम रहेको छ । संसद् सचिवालयका प्रवक्ता एकराम गिरीका अनुसार, संविधानको धारा ९५ को प्रावधान बमोजिम राष्ट्रपति पौडेलले अपराह्न ४स्०० बजे सरकारको कार्यदिशा र प्राथमिकतासहितको नीति तथा कार्यक्रम सार्वजनिक गर्नुहुनेछ। संसद् सचिवालयले सबै सांसदहरूलाई अपराह्न ३स्४५ बजेभित्रै संयुक्त बैठकमा उपस्थित हुन आग्रह गरेको छ ।

अधिवेशनको औपचारिक सुरुवातका लागि संयुक्त बैठक अघि अपराह्न २ः०० बजे प्रतिनिधिसभा र राष्ट्रियसभाका छुट्टाछुट्टै बैठकहरू बस्नेछन् । प्रतिनिधिसभाको बैठकमा राष्ट्रपति कार्यालयबाट प्राप्त अधिवेशन आह्वान र मन्त्रिपरिषद् हेरफेरसम्बन्धी पत्रहरू पढेर सुनाउने कार्यसूची रहेको छ ।

साथै, सभामुखको अनुपस्थितिमा बैठक सञ्चालन गर्ने सदस्यहरूको मनोनयन र प्रतिनिधिसभा नियमावली २०७९ सँग सम्बन्धित बाधा अड्काउ फुकाउ प्रस्तावहरू पनि सोही बैठकमा अनुमोदनका लागि पेस गरिनेछन् ।

बजेट अधिवेशनको पहिलो दिन नै सरकारले विभिन्न ८ वटा महत्त्वपूर्ण अध्यादेशहरू संसद्मा पेस गर्ने तयारी गरेको छ । संसद् सचिवालयका अनुसार ुसार्वजनिक खरिद (दोस्रो संशोधन) अध्यादेश २०८३’ सार्वजनिक पदाधिकारीको पदमुक्तिसम्बन्धी विशेष व्यवस्था अध्यादेश २०८३, र संवैधानिक परिषद् (काम, कर्तव्य, अधिकार र कार्यविधि) पहिलो संशोधन अध्यादेश २०८३’ लगायतका अध्यादेशहरू दुवै सदनमा टेबल गरिनेछन् । नयाँ आर्थिक वर्षको बजेट निर्माण र कानुनी जटिलता फुकाउने सन्दर्भमा यो अधिवेशनलाई निकै महत्त्वका साथ हेरिएको छ ।

गण्डकी- गुजुमुज्ज गाउँ । आँखैअघि हिमालचुली । बिहानीको झुल्के घामसँगै चराचुरुङ्गीको चिरबिर । वनपाखा–देउराली, उकाली–ओरालीमा गुज्रिन्छ घान्द्रुकको चक्रीय पदमार्ग । पर्यटकीय गाउँ घान्दु्रकलाई एक फन्को मार्दा पदयात्रीहरु बिछट्टै अनुभव गर्छन् । करिब दुई घण्टाको हिँडाइमा प्रकृतिमय घान्द्रुकको आनन्द बटुल्छन् । देशविदेशका पर्यटकको मनप्रिय गन्तव्य घान्द्रुकमा नयाँ आकर्षण थप्न र आगन्तुकको बसाइ लम्बाउन चक्रीय पदमार्ग बनाइएको हो ।

कास्कीको अन्नपूर्ण गाउँपालिका–१० र ११ स्थित घान्द्रुक गाउँको बसपार्कदेखि पञ्चे, कोटगाउँ, बलाचे उद्यान, देउराली, नभ्री थेव मेश्रम बराह मन्दिर, कोचमा प्लाँ, ब्रेज मेश्रम बराह मन्दिर, नेगो, चिया बगान, डाँडागाउँ हुँदै पुनः बसपार्क आएर पदमार्ग टुङ्गिन्छ । चक्रीय पदमार्गको ६० प्रतिशत काम सकिएको घान्द्रुक पर्यटन व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष विक्रम गुरुङले बताए ।

समितिको पहलमा तीन वर्षअघि चक्रीय पदमार्ग निर्माण थालिएको थियो । “यस वर्ष नेपाल पर्यटन बोर्डको रु २० लाख बजेटबाट थप काम भइरहेको छ”, अध्यक्ष गुरुङले भने, “चक्रीय पदमार्ग निर्माणमा तीनवटै तहका सरकारको सहयोग छ, स्थानीय दाताहरु पनि जोडिनुभएको छ ।” घान्द्रुकको नयाँ गन्तव्यका रुपमा चक्रीय पदमार्गलाई स्थापित गर्ने र पर्यटकको बसाइ लम्बाउने उद्देश्यले पूर्वाधारका काम भइरहेको उनको भनाइ छ ।

घान्द्रुक गाउँको सिरानमाथि वनको बाटो हुँदै पदमार्ग अगाडि बढ्छ । पदमार्गका ठाउँठाउँमा उद्यान, विश्रामस्थल, चौतारी आदि निर्माण भइरहेको समितिले जनाएको छ । घान्द्रुकका पर्यटन व्यवसायी अमृत लामा गुरुङले घान्द्रुक आउने पर्यटकलाई छोटो दुरीको पदयात्रा (हाइकिङ)मा निस्कन चक्रीय पदमार्ग उत्तम रहेको बताए ।

“घान्द्रुक बास बसेका पर्यटकहरु भोलिपल्ट बिहान सूर्योदयको अवलोकनसँगै चक्रीय पदमार्ग घुम्न सक्छन्, घान्द्रुक गाउँबाटभन्दा अझ सुन्दर दुश्यालोकन पदयात्राका क्रममा गर्न सकिन्छ, प्रकृतिमा रमाउँदै पदयात्रा गर्न सकिन्छ”, उनले भने । गुरुङ समुदायको आस्थाको धरोहरका रुपमा रहेको मेस्रम बराहको मन्दिर पनि यही मार्गमा पर्ने भएकाले धर्मप्रेमीहरु पनि पदयात्रामा आकर्षित भइरहेको उनको भनाइ छ ।

पदमार्ग निर्माणमा हालसम्म झण्डै रु ५३ लाख खर्च भइसकेको समितिले जनाएको छ । स्थानीय निर्माण सामग्री प्रयोग गरेर मौलिक शैलीमा पदमार्ग बनाइएको छ । पदमार्ग क्षेत्रमा बलाचे र बुद्ध गरी दुई उद्यान निर्माण पनि अगाडि बढाइएको छ । घान्द्रुकको पर्यटनमा चक्रीय पदमार्गले नयाँ आकर्षण थपेको अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र आयोजना (एक्याप) अन्तर्गत इलाका संरक्षण कार्यालयका प्रमुख भीमप्रसाद उपाध्यायले बताए ।

घान्द्रुकमा पदमार्गसहित पर्यटकीय पूर्वाधार निर्माण, सामुदायिक सशक्तीकरणलगायत क्षेत्रमा ‘एक्याप’ले सघाउँदै आएको छ । कार्यालय प्रमुख उपाध्यायले घान्द्रुक हुँदै अन्नपूर्ण क्षेत्रको घुमफिर गर्न आउनेमध्ये धेरै सङ्ख्यामा भारतीय पर्यटक रहेको बताए । अहिलेको याममा एकैदिनमा आठ सय ५६ जनासम्म विदेशी पर्यटक घान्द्रुकमा भित्रिएको उनको भनाइ छ ।

“पछिल्लो समय भारतीय पर्यटकको सङ्ख्या बढ्दो छ, आन्तरिक पर्यटन पनि उत्तिकै फस्टाएको छ”, उनले भने, “सडकको पहँच विस्तारले पनि घान्द्रुकमा आन्तरिक पर्यटकको आउजाउ पछिल्लो समय बढेको हो ।” चल्तीका पदमार्ग, आकर्षक गन्तव्यस्थल र व्यवस्थित पर्यटकीय पूर्वाधारका कारण यस क्षेत्र पर्यटकको रोजाइमा पर्ने गरेको छ ।

तीसको दशकदेखि सुरु भएको घान्द्रुकको पर्यटनमा पछिल्लो समय गाउँको मौलिकता जोगाउने चुनौती थपिएको छ । पर्यटकीय चहलपहल बढेपनि घान्द्रुकको असली पहिचान गुम्ने हो की भन्ने पिरलो स्थानीय र पर्यटनकर्मीमाझ छ । प्रकृति र संस्कृतिको सङ्गम मानिने घान्द्रुक पहिलेको जस्तो छैन । जीवनशैली फेरिँदो छ । नयाँ बनिरहेका संरचनाले गाउँको मौलिक स्वरुप खल्बलिएको छ ।

सडकले पदमार्ग भत्केका छन् । गुरुङ समुदायको कला, संस्कृति र रहनसहन पनि आधुनिकताको चेपुवामा परेको छ । पर्यटकको आउजाउ बढेसँगै कराडौँ लगानीमा होटलदेखि रिसोर्टसम्म खुलेका छन् । आधुनिकताले गाउँको पुरानो चिनारीलाई विस्थापित गर्दैछ । बढ्दो व्यवसायीकरणले घान्द्रुकको मौलिकपन गुम्दै गएको छ । पर्यटन व्यवस्थापन समितिका अनुसार घान्द्रुकमा रिसोर्टसहित ८० वटा होटल छन् ।

३५ वटा घरबास छन् । पर्यटक स्तरीयदेखि सामान्यसम्म गरी होटलमा आठ सय कोठा छन् । पर्यटन व्यवसायमा अर्बौँको लगानी छ । सयौँले रोजगारी पाएका छन् । पर्यटकीय याममा एकैदिनमा दुई तीन हजारसम्म पर्यटक त्यहाँ पुग्छन् । अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्रको अन्नपूर्ण आधार शिविर, म्याग्दीको पुनहिल–घोरेपानीलगायत जोड्ने पदमार्गमा पर्ने घान्द्रुक पर्यटकको विश्रामस्थलका रुपमासमेत लिइन्छ ।

पोखरा–बागलुङ राजमार्गको नयाँपुलदेखि बिरेठाँटी, स्याउलीबजार, किञ्चे हुँदै पाँच/छ घण्टाको पदयात्रामा घान्द्रुक पुग्न सकिन्छ । मोटरमा पोखराबाट घान्द्रुक पुग्न दुई घण्टा लाग्छ ।

२७ वैशाख, काठमाडौं । नेपाली प्रहरीका प्रमुख (आइजीपी) दानबहादुर कार्कीले नेपालको जटिल भू–गोल र अव्यवस्थित सडक संरचनाका कारण सवारी दुर्घटना बढ्दै गएको बताएका छन् ।

नेपाल यातायात व्यवसायी राष्ट्रिय महासंघको सातौं राष्ट्रिय महाधिवेशनमा उनले जटिल भुगोग र देशभर जथाभावी निर्माण गरिएका सडक तथा कमजोर इन्जिनियरिङ संरचनाले दुर्घटनाको जोखिम थप बढाएको बताए ।

नेपालमा सवारी दुर्घटनाबाट हुने मानवीय क्षति अत्यन्त दु:खद् बन्दै गएको भन्दै दैनिक औसतमा आठ जनासम्मको मृत्यु हुने अवस्था सिर्जना हुनु गम्भीर चिन्ताको विषय भएको आईजीपी कार्कीको भनाइ थियो ।

‘गाउँ गाउँमा वडा अध्यक्ष, अध्यक्षहरूले इच्छा गरेर बनाइएका सडकहरू गाउँगाउँ जथाभावी डोजर क्रान्ति गरिएका बाटाहरू को कारणले पनि दुर्घटना भएका छन् भन्ने पनि हामीले स्वीकार गर्नुपर्ने छ ।  ती बाटाहरू इन्जिनियरिङ हिसाबले ती  ठिक छन्,’ उनले भने, ‘जहाँनिर त्यो जलवायु परिवर्तनका सँगै जो बाढी र पहिरो आउछ त्यसको सिर्जना गर्नमा कति योगदान गरेको छ त्यस्तो किसिमको विकासको नमुनाले भन्ने तर्फ पनि हेर्नुपर्नेछ ।’

कार्कीले सवारी दुर्घटना राज्य, व्यवसायी, मजदुर युनियन तथा सम्पूर्ण नागरिकको साझा चिन्ताको विषय भएको उल्लेख गर्दै यसलाई न्यूनीकरण गर्न सबै पक्ष जिम्मेवार बन्नुपर्ने पनि बताए ।

उनका अनुसार पछिल्ला वर्षहरूमा जलवायु परिवर्तनको प्रभावका कारण नेपालमा बाढी, पहिरो तथा मनसुनजन्य विपद् बढ्दै गएका छन्, जसले सवारी दुर्घटनाको जोखिम थप बढाएको छ ।

‘अहिले अर्को कसैलाई पीडा भएको अवस्थाले अहिले एकछिन शान्त भइराख्ने कुरा पनि होइन । त्यो कुनै दिन त्यो पिडा कसैसँग नपरोस् भन्नका खातिर महाधिवेशनले पनि एउटा मार्ग निर्देश गर्नुपर्ने अवस्था छ भन्ने बुझ्नु जरुरी छ । अब हामीले पछिल्ला दिनमा मौसमको परिवर्तनले जलवायुमा आएको परिवर्तनको कारणले पनि संसारभरमा जस्तै नेपालमा पनि दुर्घटनाहरू वृद्धि गरेको छ,’ उनले भने ।

विशेषगरी चाडपर्वको समयमा भएका ठूला दुर्घटनाले मानवीय क्षतिसँगै राष्ट्रलाई ठूलो आर्थिक नोक्सानी पनि व्यहोर्नुपरेको छ ।

काठमाडौं । रविन्द्र प्रताप साहले तत्कालीन एमाले नेता तथा पूर्व गृहमन्त्री बामदेव गौतमसँग भएको पुरानो राजनीतिक संवाद सार्वजनिक गर्दै अहिलेको नेपाली कम्युनिष्ट राजनीतिमाथि रोचक टिप्पणी गरेका छन्।

सामाजिक सञ्जाल फेसबुकमा लामो स्ट्याटस लेख्दै शाहले २०६५ सालतिर आफू प्रहरी महानिरीक्षक (आईजीपी) बन्न नसकेको प्रसंगदेखि एमाले–माओवादी सम्बन्धको राजनीतिक उतारचढावसम्मका विषय स्मरण गरेका हुन्।

साहका अनुसार त्यतिबेला पुष्पकमल दाहाल प्रचण्ड प्रधानमन्त्री तथा वामदेव गौतम गृहमन्त्री थिए। आफू धादिङ जिल्लामा भएको एउटा आपराधिक घटनाको छानबिन आयोगमा कार्यरत रहेका बेला प्रहरी मुख्यालय पुगेको समयमा गृहमन्त्री गौतमले बोलाएको उनले उल्लेख गरेका छन्।

भेटका क्रममा आफूले आईजीपी बन्न नसकेको कारण सोध्दा वामदेवले ‘केही माओवादीको कारण र केही हाम्रो कारण तपाईँ आईजीपी हुन सक्नुभएन’ भनेको साहले स्मरण गरेका छन्।

उनका अनुसार त्यसपछि वामदेव गौतमले आफूलाई अनुसन्धान विभागमा जान प्रस्ताव गरेका थिए। तर राष्ट्रिय अनुसन्धान विभागको जिम्मेवारीबारे विगतका घटनाहरू सम्झँदै आफूले सिधै ‘नजाने सर’ भनेर अस्वीकार गरेको साहले बताएका छन्।

साहले स्ट्याटसमा लेखेका छन् कि त्यसपछि वामदेवले ‘चार वर्षपछि तपाईँलाई पनि हामी आईजीपी बनाउँछौं’ भनेका थिए। तर तत्कालीन अस्थिर राजनीतिक अवस्थालाई संकेत गर्दै साहले ‘दुई दिनपछिको ठेगान नभएको अवस्थामा चार वर्षपछिको कुरा भइरहेको थियो’ भन्दै व्यंग्य गरेका छन्।

उनले त्यसको केही समयपछि नै तत्कालीन प्रधानसेनापति प्रकरणका कारण सरकार ढलेको पनि उल्लेख गरेका छन्।

त्यसपछि आफूले कुनै स्थान तोकेर सरुवा नमाग्ने पुरानो अभ्यास तोड्दै नेपाल प्रहरी एकेडेमीमा जान इच्छा व्यक्त गरेको साहले बताएका छन्। गृहसचिव गोविन्द कुसुमसँगको सल्लाहपछि आफू नेपाल प्रहरी एकेडेमीको कार्यकारी निर्देशकको रूपमा पुगेको र त्यो पोस्टिङ अर्थात् जिम्मेवारी आफ्नो ३० वर्षे सेवाकालकै सबैभन्दा मनपर्ने बनेको उनले बताएका छन्।

तर माधव कुमार नेपाल प्रधानमन्त्री र भीम रावल गृहमन्त्री बनेपछि भने आफूलाई मानव स्रोत विभागमा सरुवा गरिएको साहले उल्लेख गरेका छन्।

स्ट्याटसको सबैभन्दा रोचक अंश भने एमाले र माओवादीबीचको राजनीतिक भविष्यबारे भएको संवादलाई मानिएको छ। साहका अनुसार उनले वामदेव गौतमलाई ‘दुई ठूला कम्युनिष्ट पार्टी समानान्तर रूपमा कसरी टिक्लान्?’ भनेर प्रश्न गरेका थिए।

जवाफमा वामदेवले “दुईवटा ठूला कम्युनिष्ट पार्टी समानान्तर रूपमा टिक्न सक्दैनन्। आज हामीभन्दा माओवादी ठूलो भए पनि विस्तारै हराउँदै जान्छ, हामी माओवादीलाई निल्छौं” भनेको साहले दाबी गरेका छन्।

तर अहिलेको राजनीतिक अवस्थालाई हेर्दा परिस्थिति उल्टो देखिएको संकेत गर्दै साहले व्यंग्यात्मक शैलीमा प्रश्न उठाएका छन्। उनले माओवादी पृष्ठभूमिबाट एमाले प्रवेश गरेका राम बहादुर थापा जस्ता नेताहरू एमालेभित्र प्रभावशाली अवस्थामा पुगेको उल्लेख गर्दै ‘एमालेले माओवादीलाई निल्यो कि माओवादीले एमालेलाई निल्यो?’ भन्ने प्रश्न गरेका छन्।

साहको यो स्ट्याटस अहिले सामाजिक सञ्जालमा चर्चाको विषय बनेको छ। एमाले-माओवादी सम्बन्ध, तत्कालीन शक्ति संघर्ष तथा नेपाली कम्युनिष्ट राजनीतिमा आएको परिवर्तनबारे उनले गरेको टिप्पणीलाई धेरैले चासोका साथ हेरिरहेका छन्।